Orta Anadolu'da Bir Abaza Diyarı: Çayırözü (Çarivaz)

Hazırlayan: Kopsirgen Orhan 

Çayırözü köyü Yozgat İli Çekerek İlçesi’ne bağlı 1400 rakımlı, yeşilin her tonunun bir arada olduğu ormanlık bir Abaza köyüdür. Bu özellikleri nedeni ile de çevre il ve ilçelerin yazın piknik, kışın ise av yapmak için rağbet ettikleri bir köydür. Çayırözü köyü, değeri maalesef yeni anlaşılan bu ormanın, çevre köyler tarafından kesilerek yok edilmesini önleyebilmek için kurulduğu günden beri hep mücadele etmek zorunda kalmış ve bunu başarmıştır.

Köyü oluşturan; Arxağ, Bala, Cenımbey, Cucu, Çago, Çuko, Liy, Guna, Hüşt, Zeyre, Zuğa sülaleleri bugünkü Karaçay-Çerkesk Özerk Cumhuriyeti sınırları içerisinde yer alan Qubina Lo Kıt, Gum Lo Kıt ve İncik Lo Kıt köylerinden göç ederek buraya yerleşmişlerdir. Muhammet Emin’in adil olmayan şartlarda Rus’lara karşı savaşın kazanılamayacağını anlaması, dolayısıyla da halkı kırdırmanın anlamsız olduğunu düşünerek 1859 yılında savaşa son vermesi nedeniyle, Çayırözü ve diğer bir çok Abaza köyünü oluşturan insanların Anadolu’ya gelişleri 1859 yılında olmuştur.

Yukarıda belirttiğimiz üç köyden ayrılarak Karadeniz’i geçip Samsun limanına inen insan sayısının 2000 den fazla olduğu tahmin edilmektedir. İçlerinde bir grup Apsuva’nın da bulunduğu kafileye yerleşim yeri olarak İstanbul-Şile yöresi gösterilmiştir. Ancak Apsuvalar Şile yöresinde kendilerine gösterilen yerlere yerleşmeyi kabul ettikleri halde Abazin grubu bunu kabul etmeyerek üçe bölünmüşler ve güneye doğru hareket etmişlerdir. Birinci grup Yozgat-Sorgun-Osmaniye (Lo Kıt) köyünü, ikinci grup Kayseri-Pınarbaşı-Altıkesek köyünü, üçüncü grup ise Adana-Tufanbeyli-Akpınar köyünü kurmuşlardır. Osmaniye köyünün yerinin beğenilmesi ve kurulmasına öncülük eden sülalelerin başında Lo sülalesi gelir. İskan kayıtlarına göre köye ilk yerleşen aile (hane) sayısı 170’tir. Ancak Osmaniye Köyü’ne yerleşen bu ailelerden 90 kadarı kısa bir süre sonra yerleşim alanının ihtiyaçlara cevap verememesi nedeniyle buradan ayrılarak Yozgat-Çekerek ilçesine bağlı Çayırözü ve Fuadiye köyleri ile Aydıncık ilçesine bağlı Ağıllı köyünü kurmuşlardır.

Çayırözü köyünün yerinin çevre köylerin yaylalıkları olması nedeniyle; kuruluş aşamasında, çevre köylerle ölümle sonuçlanan vakalar dahi yaşanmıştır. Ancak, sayıca az olmalarına rağmen, çevre köylerle baş etmeyi başarmışlar ve nüfuslarına oranla geniş sayılabilecek bir alana da sahip olmuşlardır. Daha sonraki yıllarda da çevre köylerin saydığı, sevdiği biraz da çekindiği bir köy olarak varlığını sürdürmeye devam etmiş ve etmekte olan Çayırözü, bu gün bile Çekerek ilçesine gelen memurların ilk görmek ve tanımak istedikleri köydür.

Çayırözü köyüne ilk yerleşen hane sayısı 35 tir. Nüfus 1955 yılına kadar artarak devam etmiş ve 80 haneye kadar çıkmıştır. 1955 yılından sonra yaşanan köyden kente göçle birlikte hane sayısı hızla azalmış ve 20 ye kadar düşmüştür. Köyün hayvancılığa elverişli olması nedeni ile hane sayısının azalması çevre Kürt köylerinin Çayırözü’ne yerleşme arzusunu artırmıştır. Köyden taşınan bazı aileler sonucun ne olacağını düşünmeden ev, ahır gibi binalarına da sahip çıkarlar düşüncesi ile onların gelip yerleşmelerine müsaade etmişlerdir. 5-6 ay gibi kısa bir süre sonra köye yerleşen Kürt hane sayısı 7-8, nüfusları ise 40-50 yi bulmuştur. Köyde artık ağırlıklı olarak Kürtçe konuşuluyordu. 1960’lı yılların sonunda yaşanan bu gelişmeler sonucunda köy hızla Abaza köyü olmaktan çıkıyor, köyde kalan çok az sayıda ki insanı da bu durum çok üzüyordu. Değil barındıkları yerleri korumak, bakmak pislikten geçilmiyor, bu da ayrıca Abaza aileleri rahatsız ediyordu. Artık bu pisliğe tahammül edemeyen köyün sözü geçen yaşlılarından Bala Nuri aynı şekilde kullanılan ağıl komşusunun ağılını yakmak üzere bir teneke gaz yağı ile birlikte oraya yönelir. Komşuların son anda durumu fark etmesi ile elindeki gaz yağı tenekesi zorla alınır ve bu sayede bitişik olan kendi ağılı da yanmaktan kurtulur!. Ancak çok sinirlenen Bala Nuri’yi sakinleştirmek mümkün olmamaktadır. O gün akşam köyün yaşlılarını evine davet eder ve bu konuyu değerlendirirler. Konuşmalar sonucunda alınan karar ‘Hiç taviz ve müsamaha gösterilmeden köye yerleşen Kürtler yarın köyden çıkarılacaktır’. Ertesi gün direnmelerine rağmen hayvanları ile birlikte eşyalarını da alarak hepsinin köyü terk etmesi sağlanır. Eğer biraz daha çoğalmalarına fırsat tanınmış olsa idi bu gün Çayırözü bir Kürt köyü olacaktı. Bu öngörülü kararı alarak Çayırözü’nü saf bir Abaza köyü olarak bu günlere taşıyanları saygı ve rahmetle anıyoruz.   

Son yıllarda emekli olanların tekrar köye dönerek ev yapması sonucunda şu anda köyde 35 hane de 110 kişi yaşamaktadır. Köyde 40 yaşın üstünde olanlar Abazaca konuşabilir durumdadır. Şu anda köyün dışında yaşayan nüfus köyde yaşayanlardan dört kat daha fazladır. Köyün gelir kaynağı hayvancılık olup son yıllarda emekliler köyü olmuştur. Köyde okuma yazma oranı % 95 tir. Köyden çıkan yüksek okul mezunu sayısı 50 den fazladır.

Yozgat ilinde 19 Çerkes köyü bulunmaktadır. Bunların 8’i Abaza, 4’ü Asetin, 4’ü Şapsığ, 1’i Kabartay, 1’i Abzah, 1’i Çeçendir. Çayırözü köyü dışındaki bu köyleri de kısaca tanıyalım.

Ayvalı Köyü: Sorgun ilçesine bağlı bir Abaza köyüdür.1864 yılında Kafkasya dan göç ettirilmişlerdir. Köyde Bıc ve Li aileleri vardır. Bu köy Kürtlerle karışmış ve  Sadece beş hane Abaza kalmıştır. Dil bilen ise kalmamıştır.

Osmaniye Köyü (Lo kıt): Sorgun İlçesine bağlı 1859 yılında Karaçay-Çerkesk bölgesinden göç ettirilen bir Abaza köyüdür. Bu köyde şu sülaleler bulunmaktadır. Mıko, Goga, Çago, Çgotan, Aysen, Laçış, Haşsa, Nır, Apsa, Nepş, Belag, Gone, Waz, Kam, Hapat, Aji, Kık, Kebıça, Bıc, Tıgo, Hutşow, Cenımbey, Kopsirgen. 40 hane olan köyde şu anda 210 nüfus bulunmaktadır.

Güngören köyü: Sorgun İlçesi’ne bağlı bir Çeçen köyüdür. 1917 yılında Kafkasya’dan göç etmişlerdir. Çok küçük olan bu köyde toplam 7 hane de 30 kişi yaşamaktadır. Köy halkının yaşlıları Çeçence bilmekte ise de otuz yaşından küçük olanlar dil bilmemektedirler. 

Kesikköprü (Tambekoye): Saraykent İlçesi’ne bağlı bir Abaza köyüdür. Toplam 15 hanede 80 kişinin yaşadığı bu köyde Kabard (Tambi), Yuan, Kope ve Laçış sülaleleri vardır.  1878 yılında Kafkasya’dan göç ettirilen bu köy Kürtlerle karışmış olup dil bilenlerin sayısı oldukça azdır.

Arpalık köyü: Sarıkaya İlçesi’ne bağlı  bir Abzeh köyüdür. 1878 yılında Kafkasya dan göç ettirilen köyde 20 hane ve 100 civarında nüfus vardır.

Kargalık Köyü: Sarıkaya İlçesi’ne bağlı 40 haneli bir Şapsığ köyüdür.1878 yılında Kafkasya’dan göç ettirilmişlerdir.

Karali Köyü: Sarıkaya ilçesi’ne bağlı 40 haneli bir Şapsığ köyüdür. 1878 yılında Kafkasya’dan göç ettirilmişlerdir.

Karabacak Köyü: Sarıkaya İlçesi’ne bağlı 13 haneli bir Asetin köyüdür.

Boyalık Köyü: Sarıkaya İlçesi’ne bağlı 55 hanelik bir Asetin köyüdür.

Kayapınar Köyü: Sarıkaya İlçesi’ne bağlı bir Asetin köyü olup şu anda köyde üç hane Asetin kalmıştır.

Poyrazlı Köyü: Boğazlıyan ilçesi’ne bağlı bir Asetin köyüdür.150 hane olan köyde nüfus 400 dolayındadır. Anadilini gayet iyi bilen ve anayurt ile ilişkileri iyi olan  bir köydür.

Boğazköy-Sarıgüney: Akdağmadeni ilçesine bağlı 1878 yılında Kafkasya’dan göç eden 30 hanelik bir Şapsığ köyüdür.

Fuadiye (Kendirlik) Köyü: Çekerek ilçesine bağlı bir Abaza köyüdür. Köyde belli başlı şu sülaleler bulunmaktadır: Lacış, Hapat, Goga, Vadız, Muka, Kelemet, Hut, Daguna, Acbek, Bedoh, Dgaç, Şogan, Cebeş, Kanbot, Dzıgo. Otuz yaşından büyük olanların Abazaca bilmektedir.

Başpınar Köyü: Çekerek ilçesine bağlı bir Kabartay köyüdür. Yirmi yaş üzerinde olanların tamamı Kabartayca bilmektedirler.

Ağıllı Köyü: Aydıncık ilçesine bağlı bir Abaza köyüdür. Köyde ki belli başlı sülaleler: Gagi, Hapat, Lacış ve Çgotan dir.

Mercimekören (Tramkıt): Aydıncık ilçesine bağlı bir Abaza köyüdür.1859 yılında Karaçay-Çerkeskten göç ettirilmiştir. Köydeki sülaleler: Trama, Cenımbey, Nogay, Kasbot ve Laçış’tır. Köyün kurucu ailesi Tramalardır. Tramkıt, Karaçay- Çerkesk te iken bir köy idi. Göç sırasında köy halkı ikiye bölündü. Bir kısmı Tokat-Turhal ilçesine bağlı Fındıcak köyünü (Tramktdu) köyünü kurdular. Diğer bir kısmı ise, Mercimekören (Tramktçkun) köyünü kurdular.15 hane civarında olan köyde Abazaca bilen kalmamıştır.

Çerkes Bakır (Darıkokıt) : Aydıncık ilçesine bağlı bir Abaza köyüdür. 1859 yılında Kafkasya dan göç ettirilmiştir. Köyün kurucu ailesi DARIKO lardır. Kafkasya dan gelen sülaleler: Darıko, Candar, Malhoz, Arxağ ve Boren’ler dir. Köy 15 hane ve yaklaşık 50 nüfusa sahiptir.

Kuşsaray Köyü: Aydıncık ilçesine bağlı bir Şapsığ köyüdür. Köyün tamamı boşalmıştır.