Hatay-Amik Ovası’na Adıgelerin yerleştirilmesi, Osmanlı Devleti’nin Halep Valisi ve Ordu Komutanı Hüseyin Cemil Paşa (1880-1886) zamanında 1882 tarihinde gerçekleşmiştir. Amik Ovası Adıgelerinin büyük çoğunluğu 93 Harbi (1877-78) sonrası Rumeli’den çıkartılıp Ortadoğu’ya yerleştirilen Adıgelerdendir. Birkaç aile de doğrudan Kafkasya’dan Samsun limanına ve oradan da genelde Tokat, Aksaray-Niğde, Konya yollarının birinden Amik Ovası’na gelmiştir. Adıgeler, Bedirge, Dalyan, Paşaköy, Maraşboğazı, Yenişehir, Haran Köyleri ve Efnir’e (şimdiki Reyhanlı Bayır mahallesi-halk arasında Çerkes mahallesi-) iskan edilmiştir[1]. Günümüzde Dalyan, Paşaköy, Maraşboğazı Adıge­leri göç ve ölüm sonucu ortadan kalkmış, Bedirge ve Haran’da birkaç aile kalmış, Yenişehir 1980’li yılların başında Reyhanlı ilçesinin bir mahallesi durumuna gelmiştir. Günümüzde Reyhanlı içindeki Adıgeler de genellikle Bayır ve Kurtuluş mahallerinde oturmaktadırlar. Devamlı ikamet eden 1500 civarı nüfusa sahip olan Reyhanlı Adıgeleri, toplam nüfusu yaklaşık 50.000 olan Reyhanlı’nın % 3’ünü oluştururlar.

Reyhanlı Adıgeleri 1930’lu yıllarda Coğoğoj (Sarı Yıldız) Spor Takımı’nı, 1940-50-60’lı yıllarda Bayır Spor Kulübü’nü ve 1970’li yıllarda Yenişehir Kültür Derneği’ni kurmuşlardır. Ancak bu derneğin, 12 Eylül 1980 Askeri Müdahalesi sonrası Türkiye’deki bütün dernekler gibi kapatılması sonrası Reyhanlı Adıgeleri kültürel bir dernekten yoksun kalmışlardır. 1984 sonrası demokrasinin açılımı ile diğer bölgelerde 1980 öncesi Kuzey Kafkas kültür derneklerinin son yönetimleri başvurularını yaparak derneklerine sahip çıkarlarken Reyhanlı’da Yenişehir Kültür Derneği’nin son yöneticileri derneklerine sahip çıkmamışlardır. Bu nedenle imece usulü ile bin bir emekle yapılmış olan dernek binası ve arsası kaybedilmiş, tüzel kişilik olarak da dernek tarihe karışmıştır. Böylece Reyhanlı’da kültürel faaliyetlerin sıfırdan başlamasına neden olunmuştur. Reyhanlı Adıgeleri, sekiz yıllık uzun bir aradan sonra ancak 1988 yılında “S.S. Bayır Tüketim Kooperatifi”ni gençlerin çabalarıyla kurarak yeniden bir kuruluş çatısı altında toplanmışlardır. 1991 yılında da Reyhanlı Kuzey Kafkas Kültür Derneği kurulmuştur[2].

Reyhanlı Kuzey Kafkas Kültür Derneği’nin kuruluş çalışmaları sırasında geçmişin hatalarına düşmemek ve sağlam temelli bir kuruluş yaratmak için dernek kurucuları ile gençler Reyhanlı Adıge­leri içinde 12 Haziran 1991 tarihinde bir anket düzenlemişlerdir. Anket çalışması sırasında 19 soru sorulmuş, Reyhanlı Adıgelerinin istek ve eğilimleri ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır[3]. Bende söz konusu olan bu araştırmada yaklaşık 120 anket sonucunu, “Genel Toplam Dağılım”, “Yaş Grupları Dağılımı (Genç-Orta-Yaşlı)”, “Cinsiyet Dağılımı (Bay-Bayan)” olmak üzere üç ana gruba ayırarak değerlendirmeye ve yorumlamaya çalıştım.

Anket Soruları ve Değerlendirilmesi

1. Soru: Adıge olarak varlığımızı devam ettirmenin sizce bir anlamı var mı?

1. soruyu, 77 bay ve 50 bayan olmak üzere toplam 127 kişi cevaplandırmıştır.

Reyhanlı Adıgeleri, varlıklarını devam ettirme konusunda % 98,43 oranında kararlıdır. Gençler, yaşlılar ve bayanlar %100 oranında kararlılık gösterirken, bu oran orta yaş ve bay grubunda az miktarda düşmektedir.

1. soruya, Ş. Atılgan: “Bizler Adıge olarak geleneklerimizden memnunsak Adıge olarak varlığımızı devam ettirmeye çalışmalıyız.”, S. Pihava: “Var­lı­ğı­mızı devam ettirmemek biz çağdaş insanlara ters düşer.”, İ. Hatuk: “Adıge olarak yaşamının bir anlamı yok”, Ö. Uğur: “Ben kültürüme sahip çıkmak isterim.” şeklinde cevap vermişlerdir.

2. Soru: Türkiye’deki Adıgelerin gidişatını nasıl görüyorsunuz? Özel olarak Reyhanlı’daki Adıge­ler üzerine ne düşünüyorsunuz?

2. soruyu, 73 bay ve 39 bayan olmak üzere 112 kişi cevaplandırmıştır.

Reyhanlı Adıgeleri, Türkiye ve Reyhanlı’daki Adıgelerin geleceği konusunda oldukça karamsardır. Toplumun % 89,29’u geleceği karanlık görüyor. Gidişatı kötü görme oranı, yaşlı ve bay grubunda % 90’ların üzerine çıkmaktadır. Varlıklarını sürdürmede son derece kararlı olan insanların gelecek hakkında tamamen karamsar olmaları dikkat çekicidir.

2. soruya, E. Sisalan: “Eski Adıgelik öldü. Biz Adıgeliğin erimesini istemiyoruz. Ancak, bugün çocuklarımızın geneli Adıgece bilmiyor. Bizim onlardan Adıgeliği devam ettirmelerini beklememiz çok yanlış”, Ş. Atılgan: “Asimilasyona karşı mücadele yetersiz”, F. Işık: “Gidişat şimdi iyi. Dernek çalışmaları başlamadan önce kötüydü. Fakat şimdi iyi”, İ. Apseyi: “Daha önceki şeyler bozuktu. Ama şimdi bir çalışma azmi var.”, E. Apiş: “Yozlaşma var. İnsanlar arasında selamlaşma bile kalmadı. Gençler Adıgece bilmiyor, düğünler bozuldu.”, A. Hatuk: “Burada kalırsak bir yere varamayız, bence çözüm Kafkasyadır” şeklinde cevap vermişlerdir.

3. Soru: Şimdiye kadar gerek Adıge olarak varlığımızı devam ettirebilmemize ve gerekse gelenek-göreneklerimize aykırı tavır sergileyenler oldu. Sizce bu olaylara nasıl yaklaşılmalı?

3. soruyu, 68 bay ve 44 bayan olmak üzere 112 kişi cevaplandırmıştır.

Reyhanlı Adıgeleri, varlıklarını sürdürmelerine engel olanlara ve toplum kurallarına uymayanlara karşı tavır alınması konusunda son derece kararlıdır. Yaşlı ve bay grubu sert tavıra karşıdır. Gençlerin ise % 40,9’u sert tavır yanlısıdır.

3. soruya, Ş. Huvaj: “Kişiyi kazanmaya yönelik tavırlar almalıyız.”, M. Alhas: “Bu kişileri kesinlikle kınıyorum, dışlanmaları gerekir.”, S. Süstenceli: “Adıgeliğe uymayan harekete karşı o hareketi yapan kişiyi önce uyarmalıyız, uyarılara aldırmıyorsa o kişiyi dışlamalıyız.”, Y. Alhas: “Tavır almak çözüm değildir. Yapılması gereken bu konuya toplum olarak eğilmemizdir.” şeklinde cevap vermişlerdir.

4. Soru: Bundan sonra olumsuz her davranışa karşı toplum olarak tavır alma düşüncesine, tavrı doğru bulursanız katılır mısınız?

4. soruyu 72 bay ve 46 bayan olmak üzere 118 kişi cevaplandırmıştır.

Reyhanlı Adıgeleri, toplumsal tavıra katılma konusunda % 94,07 oranında kararlıdır. Kuraldışı davranışların cezalandırılması istenmektedir. Bu uygulama, ceza hukukunda yer alan ve devletin henüz oluşmadığı kabile dönemlerindeki “Toplum kurallarına uymayanı klan dışı etme” cezasının günümüze kalan artığıdır. Toplum iç barışını ve düzenini korumak için toplum-klan kurallarına (habze) uymayan üyelerini dışlayarak cezalandırmaktadır. Reyhanlı Adıgelerinde görülen “tavır” cezası, 1864 öncesi Adıgey’inde kabile düzeni içinde görülen “Toplum kurallarına uymayanı klan dışı etme” cezasının uzantısıdır.

4. soruya, E. Atılgan: “Gelenek ve göreneklerimize aykırı davranan bir kişiye bireysel olarak karşı çıkmak hiçbir sonuç getirmez. Ancak bir dernek olarak karşı çıkmak etkili olacaktır.”, M. A. Erimhan: “Dernek yöneticileri bu kişilerle konuşmalı, onları kazanmaya çalışmalıdır. Herşeye rağmen o kişi davranışlarını değiştirmiyorsa dışlanmalıdır.” şeklinde cevap vermişlerdir.

5. Soru: Reyhanlı’da başlayan Kuzey Kafkasya Kültür Derneği kurma çalışmalarını ve derneği nasıl karşılıyorsunuz?

5. soruyu, 79 bay ve 54 bayan olmak üzere 133 kişi cevaplandırmıştır.

Reyhanlı Adıgelerinin hemen hemen hepsi, gençlerin ve bayanların tamamı Reyhanlı’da Kuzey Kafkasya Kültür Derneği kurma çalışmalarını olumlu karşılıyor. Toplum sesini duyuracak, haklarını savunacak, kültürünü koruyup geliştirecek bir kuruluşun gerekliliğine inanmıştır.

5. soruya, Ş. Kanşat: “Derneğin açılması örf ve adetlerin yok olmasını önleyecektir”, N. Hatam: “Dernek yürürse memnun olacağız. Siyasetin derneğe girmesi konusunda tedirginlik duyuyoruz.”, F. Öz: “Dernek güzel bir şey. Ancak, samimiyet önemli. Merdiven durumuna sokulup sağa ve sola çevirilirse olmaz.”, N. Eker: “Dernek çalışmaları devamlılık sağlayacaksa çok güzel bir olaydır. Eski derneğe sahip çıkılmaması çok üzücü bir durumdur. Bu derneğin açılıp devam ettirilebilmesi bizi sevindirecektir.” şeklinde cevap vermişlerdir.

6. Soru: Sizce Reyhanlı’da Kuzey Kafkasya Kültür Derneği’ne ihtiyaç var mı?

6. soruyu, 75 bay ve 51 bayan olmak üzere toplam 126 kişi cevaplandırmıştır.

Reyhanlı Adıgelerinin % 98,43’ü, yani tamamına yakını ve gençlerin tamamı Reyhanlı’da Kuzey Kafkasya Kültür Derneği’nin ihtiyaç olduğu inancındadır. Yalnızca orta yaş grubunun % 7,89’u dernek istememektedir.

6. soruya, A. Açıkel: “Derneğe ihtiyaç var. Çünkü artık yavaş yavaş yok oluyoruz.”, P. Kont: “Toplumun birleşmesi için Derneğe ihtiyaç var.”, İ. Apseyi: “Derneğe ihtiyaç yok.”, H. Hatuk: “Genel olarak topluma güvenip Dernek kurmak yanlıştır. Çalışacağım, yapacağım, başarılı olacağım diyen varsa Dernek kurulmalıdır.” şeklinde cevap vermişlerdir.

7. Soru: Kuzey Kafkasya Kültür Derneği hangi sorunlarımıza çözüm getirecektir? Sizce Dernek içinde ne tür çalışmalar yapılmalıdır?

7. soruyu, 48 bay ve 33 bayan olmak üzere 81 kişi cevaplandırmıştır.

7.a. Genel Toplam Dağılım

B) Dernek, toplumun birlik ve beraberliğini sağlayacaktır ve sağlamalıdır: % 54,47

C) Dernek, kültürümüzü yaşatacaktır ve yaşatmalıdır: % 7,77

D) Dernek, asimilasyonu ve dilin yok olmasını asgariye indirecektir ve indirmelidir: % 10

E) Dernek, gençlerin dayanışmasını sağlayacaktır ve sağlamalıdır: % 4,44

F) Dernek, Türkiye ve yurtdışından gelen misafirlerin ağırlanmasına yardımcı olacaktır ve olmalıdır: % 2,22

G) Dernek, gençlere iş sahası açacaktır ve açmalıdır: % 1,11

H) Dernek, çözüm değildir: % 2,22

Reyhanlı Adıgeleri Kuzey Kafkasya Kültür Derneği’nin her derde deva bir ilaç olmasını istiyor. Reyhanlı’da özellikle Adıgeler arasında aşırı boyutlara ulaşmış olan işsizliğe bile derneğin çözüm bulması istenmektedir. Genel olarak ise büyük çoğunluk, derneğin toplumun birlik ve beraberliğini sağlamasını arzulamaktadır. 7. soruya, S. Tugüş: “Der­nek örf ve adetlerimizin yok olmasını önleyecektir.”, M. Alan: Dernek gelecekteki nesillerin sorunlarını çözümlerse iyi olur.”, H. Alhas: “Dernek hiçbir sorunu çözemez.”, Ö. Yener: “Bence Derneğin yapması gerekenler: Gençlere benliklerini kazandırmak, göç açısından bağlantı kurmak, cemaatimizin sosyal ve ekonomik yardımlaşmasını sağlamak, örf ve adetler açısından hataları düzeltmektir.” şeklinde cevap vermişlerdir.

8. Soru: Kuzey Kafkasya Kültür Derneği çalışmalarını gençlerin başlatmasını nasıl karşılıyorsunuz?

8. soruyu, 73 bay ve 48 bayan olmak üzere 121 kişi cevaplandırmıştır.

Reyhanlı Adıgeleri Dernek çalışmalarını gençlerin başlatmasını olumlu karşılamaktadır.

8. soruya, S. Kanşat: “Derneğin gençler tarafın­dan kurulması çalışmalarını destek­leyeceğiz. Çünkü onlar Adıgeliğin geleceğini düşünüyorlar.”, H. Yançatoral: “Büyüklerden şimdiye kadar hiçbir ses çıkmadı. İyi veya kötü hep gençler uğraştılar.”, H. Hatuk: “Bütün faaliyetler gençlerle başlar. Ancak, yürütme gençlere bırakılırsa yanlış olur. Esnek, sabırlı ve bilinçli kişiler yönetimde yer almalıdır.”, Ş. Yançatoral: “Bizden iş geçtiğinden tek umudumuz gençlerdir.” şeklinde cevap vermişlerdir.

9. Soru: Gençlerden yana endişeleriniz var mı?

9. soruyu 70 bay ve 41 bayan olmak üzere 111 kişi cevaplandırmıştır.

9.a. Genel Toplam Dağılım

Endişem Yok: % 89,13

Endişem Var: % 10,81

Reyhanlı Adıgeleri gençlere güveniyor. Ancak, bayanların 1/5’i gençlere güvenmiyor.

9. soruya, F. Gış: “Gençlerden tek endişem derneğin sürekliliğini bundan sonrakiler ne kadar devam ettirebilecekler? Gençler Adıge olmayanlarla fazla ilgililer. Bu yüzden örf ve adetlerimiz kayboluyor.”, S. Hızal: “Gençlerden hiç rahatsız olmuyorum. Belki biraz taşkınlık yapabilirler. Ben bunu gençliklerine bağışlıyorum. Faaliyetleri gençlerin yürütmesi çok doğal ama yaşlılara da danışmalı, görüşleri alınmalıdır.” şeklinde cevap vermişlerdir.

10. Soru: Kuzey Kafkasya Kültür Derneği kurma çalışmalarında şimdiye kadar izlenen yol ve yöntem (anket çalışmaları, toplantılar vb.) doğru mudur?

10. soruyu, 67 bay ve 45 bayan olmak üzere 112 kişi cevaplandırmıştır.

Reyhanlı Adıgelerinin % 92,22’si dernek kurma çalışmalarında izlenilen yol ve yöntemi doğru bulmaktadır.

10. soruya, S. Alev: “Çalışmaları doğru buluyorum. Artık insanlar dernek olayına sıcak bakıyorlar.”, İ. Apseyi: “İzlenilen yol bence iyi değil. Şimdiye kadar ne kazanıldı?” şeklinde cevap vermişlerdir.

11. Soru: Kuzey Kafkasya Kültür Derneği yönetimini dernek işlerini gerçekten yapabilecek yaşlı ve genç herkesin katılacağı bir şekilde oluşturma düşüncesine katılıyor musunuz?

11. soruyu 70 bay ve 46 bayan olmak üzere 116 kişi cevaplandırmıştır.

Reyhanlı Adıgeleri, bayanların onda biri dışında dernek yönetiminin bu işi yapabilecek yaşlı ve genç herkesin katılacağı bir şekilde oluşturma düşüncesine katılmaktadır.

11. soruya, N. Alhas: “Gerçekten zamanını ayırabilecek olan herkes yönetimde yer almalıdır”, S. Uyar: “Bu işi en iyi şekilde icra edebilecek kişi her kimse o kişi yönetimde yer almalıdır.” şeklinde cevap vermişlerdir.

12. Soru: Sizce Kuzey Kafkasya Kültür Derneği yönetiminde kimler yer almalıdır?

Reyhanlı Adıgeleri 60 civarı kişiyi dernek yönetimine tavsiye etmiştir. Ankete yaklaşık 120 kişinin katıldığı düşünülürse her iki kişiden biri aday gösterilmiştir. 35 farklı ismi birer kişi; 11 farklı ismi ikişer kişi; Mahir Yenemuk ve Hasan Hatuk’u üçer kişi; Fatih Apiş, Nihat Küblü, Fuat Payalan, Saffet Hatam ve Nadire Şenvar’ı dörder kişi; Şamil Atılgan ve Enver Apiş’i altışar kişi; Nazım Şenvar’ı yedi kişi; Cahit Bageoğlu’nu sekiz kişi; Yaşar Apiş’i dokuz kişi yönetime tavsiye etmiştir.

Görüldüğü gibi 1500 civarı -devamlı ikamet eden- nüfusa sahip Reyhanlı Adıgeleri kendilerini temsil edebilecek bir veya birkaç kişi üzerinde uzlaşma sağlayamamaktadır. Ankete katılanların en çok tercih ettiği Yaşar Apiş bile yaklaşık % 7 tarafından uygun görülmüştür. Bu sonucun nedeni, Reyhanlı Adıgelerinin diğer yörelerdeki Adıgeler gibi genel olarak kendi içlerinde saygı duyulan yaşlılar (thamete) dışında otorite tanımamaları, gençlerin her zaman deneyimsiz, küçük görülmesi ve bu nedenle kendi sorunlarını yansıtacak liderlerini yetiştirememiş olmasıdır. Sonuçta toplumun yönetime uygun gördüğü isimler ya Adıge gelenek ve göreneklerine bağlı orta yaş ve üstü namuslu kişiler ya da akraba, arkadaş ve tanıdık kişiler olmuştur.

13. Soru: Siz Kuzey Kafkasya Kültür Derneği yönetiminde yer alır mısınız?

13. soruyu 72 bay ve 41 bayan olmak üzere 113 kişi cevaplandırmıştır.

13.a. Genel Toplam Dağılım

Yer Alırım: % 29,2

Yer Almam: % 70,8

Reyhanlı Adıgelerinin 1/3’ü, gençlerin ve bayların 1/3’ü, bayanların 1/4’ü, orta yaşlıların 3/5’i dernek yönetiminde yer almak istemektedir. Ancak, toplumun her kesiminden yönetime girmek konusunda yoğun talep gelirken, bu konuda yaşlıların isteksizliği dikkate değerdir.

13. soruya, F. Gış: “Dikiş kurslarına gideceğime dernek yönetimine katılırım”, Ş. Huvaj: “Yaşlılık sebebiyle yönetimde yer almam” şeklinde cevaplamışlardır.

14. Soru: Kuzey Kafkasya Kültür Derneği’ne maddi ve manevi katkıda bulunacak mısınız?

14. soruyu 80 bay ve 48 bayan olmak üzere 128 kişi cevaplandırmıştır.

14.a. Genel Toplam Dağılım

Evet: % 98,44

Hayır: % 1,56

Reyhanlı Adıgeleri genel olarak tarıma dayalı ve gelir düzeyi düşük olmasına rağmen kurulacak derneğe maddi ve manevi katkıda bulunmaya hazırdır. Gençler arasında işsizliğin çok fazla olmasına rağmen bütün gençlerin derneğe katkıda bulunmaya hazır olması ilginçtir.

14. soruya, S. Huvaj: “Çalışan herkes katkıda bulunmalıdır.”, E. Apiş: “Genel olarak yardım ne ise bizimde katkımız o olur.” şeklinde cevap vermişlerdir.

15. Soru: Kuzey Kafkasya Kültür Derneği’nde ne tür çalışmaların olmasını istersiniz?

15. soruyu 59 bay ve 37 bayan olmak üzere toplam 96 kişi cevaplandırmıştır.

15.a. Genel Toplam Dağılım

            B) Birlik, beraberlik ve dayanışma sağlanmalı: % 20,95

            C) Yoksul gençler evlendirilmeli ve yoksullara yardım edilmeli: % 1,47

            D) Geziler, eğlenceler, kermesler, spor faaliyetleri düzenlenmeli: % 5,88

            E) Folklor çalışmaları yapılmalı: % 12,02

            F) Adıgece eğitimi yapılmalı: % 12,02

            G) Tarih, kültür (Akordion çalmak, tiyatro vb.), el işi alanında kurs verilmeli: % 4,41

            H) Öğrencilere burs sağlanmalı, ders verilmeli: %3,68

            İ) Gençlere gelenek ve görenekler öğretilmeli: %5,15

            J) Büyüklerin gençlerce ziyaret edilmesi sağlanmalı: % 1,47

            K) Dergi ve bülten çıkarılmalı: % 0,73

            L) Dine önem verilmeli: % 0,73

            M) Gençlere iş sahası sağlanmalı: % 0,73

            N) Kütüphane kurulmalı: % 1,47

Reyhanlı Adıgeleri hemen hemen her türlü çalışmanın dernek bünyesinde yapılmasını istemektedir. Dernek her derde deva bir ilaç olarak görülmektedir. Birlik, beraberlik ve dayanışmanın sağlanması öncelikle istenmektedir. Ayrıca, gençler Adıgece dil eğitimi, orta yaş ve yaşlılar ise folklor çalışmalarını, gençlere Adıge gelenek ve göreneklerinin öğretilmesini ağırlıklı olarak arzulamaktadırlar.

15. soruya, H. Yançatoral, “Şam’daki Kuzey Kafkasya Kültür Derneği’nin hastahanesi varmış. Fakirlere yardım ediliyormuş. Reyhanlı’da dernek kurulursa ihtiyacı olanlara yardım edilmelidir.”, İ. Apseyi: “Başta dine önem verilmeli ve tarihimiz araştırılmalıdır.”, A. Cimok: “Dergi ve bülten çıkarılmalı, dayanışma ve folklor çalışmaları yapılmalıdır.” şeklinde cevap vermişlerdir.

16. Soru: Eğer hızlı çalışılır ve gerekli şeyler bir an önce tamamlanırsa Kuzey Kafkasya Kültür Derneği’nin hemen kurulması gerekmez mi?

Bu soruyu 53 bay ve 41 bayan olmak üzere toplam 94 kişi cevaplandırmıştır.

16.a. Genel Toplam Dağılım

Gerekir: % 93,75

Gerekmez: % 6,25

Reyhanlı Adıgeleri, Reyhanlı Kuzey Kafkasya Kültür Derneği’nin hemen kurulmasını istemektedir.

16. soruya, S. Pihava: “Derneğin hemen kurulması gerekir. Ancak, çalışmalar hızlı değil emin adımlarla yürütülmelidir.”, İ. Hatam: “Belli bir düzeye gelince dernek açılmalı yoksa işler yürümez.” şeklinde cevap vermişlerdir.

17. Soru: Kuzey Kafkasya Kültür Derneği binası nerede olmalı?

17. soruyu 63 bay ve 40 bayan olmak üzere toplam 103 kişi cevaplandırmıştır.

17.a. Genel Toplam Dağılım

Reyhanlı Merkez: % 16,5

Yenişehir Mahallesi: % 20,38     

En Uygun Yer: % 63,12

Reyhanlı Adıgeleri, genel olarak derneğin en uygun yerde kurulmasını istemektedir. Yaşlılar, Reyhanlı merkez ile Yenişehir Mahallesi arasında bir küskünlük doğmaması için en uygun yerin seçimini, gençlerin yarıdan fazlası ise gerçekçi davranarak Reyhanlı Adıgelerinin çoğunluğunun bulunduğu Yenişehir mahallesini dernek yeri olarak istemişlerdir.

17. soruya, İ. Hatam: “Dernek binası sürekli olmalı. Emanet ata binmemeli. Eski dernek binası olsaydı birçok problem ortadan kalkardı.”, E. Sisalan: “Dernek büyük bir bina olmalı ve gençlerin kolayca girip çıkabileceği bir yerde olmalı.” şeklinde cevap vermişlerdir.

18. Soru: Kuzey Kafkasya Kültür Derneği çalışmalarında bayanların aktif olarak katılmaları ve hatta dernek yönetiminde yer almaları konusunda ne düşünüyorsunuz?

18. soruyu 71 bay ve 43 bayan olmak üzere toplam 114 kişi cevaplandırmıştır.

18.a. Genel Toplam Dağılım

İyi: % 99,13

Kötü: % 0,87

Reyhanlı Adıgelerinin hemen hemen tamamı dernek çalışmalarında bayanların aktif katılımını ve yönetimde yer almalarını istemektedir.

18. soruya, S. Bilmez: “Bayanlar yönetimde yer almalıdır. Çünkü biz bir bütünüz.”, H. Apiş: “Yönetimde bayanlar olmasın ama çalışmalara genç bayanlar katılsın.”, S. Pihava: “Bayanların ikinci planda kalmasına karşıyım.” şeklinde cevap vermişlerdir.

19. Soru: Toplantılarda orta yaş ve üzeri bayan konuşmacıların olmasını nasıl karşılarsınız?

19. soruyu 69 bay ve 41 bayan olmak üzere toplam 110 kişi cevaplandırmıştır.

19.a. Genel Toplam Dağılım

İyi: % 99,13

Kötü: % 0,87

Reyhanlı Adıgelerinin büyük çoğunluğu bayanların da konuşmacı olmasını istemektedir.

19. soruya, B. Apseyi: “Erkeklerin konuşma hakkı olduğuna göre bayanların da olmalıdır.”, İ. Apseyi: Bayanların konuşmacı olması uygun değildir.”, N. Hatam: “Herkesin söz hakkına sahip olması gerekir.” şeklinde cevap vermişlerdir.

Sonuç

Reyhanlı Kuzey Kafkasya Kültür Derneği’ni sağlam temeller üzerine kurmak için yapılan bu anket çalışması ve bunu izleyen toplantılar sonucu 1991 yılında Dernek toplumu kavrayarak kurulmuştur. Böylece dayandığı nüfus oldukça küçük olmasına rağmen, Kuzey Kafkasya kültür derneklerinin bir çoğundan daha fazla tabanı ile bütünleşmiştir.

Söz konusu anket sonucunda görülüyor ki, Reyhanlı Adıgeleri varlıklarını sürdürmede son derece kararlıdır. Varlıklarına ve toplum kurallarına karşı çıkanlara karşı serttir. Gençlere ve gençliğe güven vardır. Ancak buna karşın gelecek hakkında çok karamsardır. Toplumun tamamına yakını Reyhanlı’da Kuzey Kafkasya Kültür Derneği kurma çalışmalarını olumlu karşılamakta ve derneği bir ihtiyaç, her derde deva bir ilaç olarak görmektedir. Toplum sesini duyuracak, haklarını savunacak, kültürünü koruyup geliştirecek, birlik ve beraberliği sağlayacak bir kuruluşun gerekliliğine inanmıştır. Dernek yönetiminin bu işi yapabilecek yaşlı ve genç herkesin katılacağı bir şekilde oluşturma düşüncesi topluma hakimdir. Dernek çalışmalarında bayanların aktif katılımı ve yönetimde yer almaları, konuşmacı olmaları istenmektedir. Kurulacak derneğe maddi ve manevi katkıda bulunmaya hazırdır. Ancak, toplum kendisini temsil edebilecek bir veya birkaç kişi üzerinde uzlaşma sağlayamamaktadır.

Reyhanlı’da gerçekleştirilen bu anket, aslında bir Adıge toplumunun klasik bütün özelliklerini ortaya çıkarmaktadır:

1) Gelenek ve göreneklere (habze) bağlılık,

2) Toplum kurallarına uymayanları toplum dışına atma cezasının verilmesi,

3) Gelecekten umutsuzluk,

4) Kültürel dernek biçiminde örgütlenme,

5) Toplum içinde saygı duyulan yaşlılar (thamete) dışında otorite tanımama,

6) Gençlere güven duyulmasına karşın onların her zaman deneyimsiz, küçük görülmesi ve bu nedenle kendi sorunlarını yansıtacak liderler yetiştirememe,

7) Bayanlara toplum içinde birinci derecede yer verme, saygı ve sevgi duyma.