ORHANLI / (ORHANİYE)

TURKAV KAMİL TÜRKAN

Balkanlar’dan ikinci bir göçle Anadolu’ya gelen Çerkesler tarafından 1876 yılında, İzmir-Balıkesir eski kervan yolu üzerinde kurulmuş olan Orhanlı sulak, yemyeşil bir Adığe-Şapsığ köyümüzdür.

Büyüklerimizin söylediklerine göre; Kafkasya’dan gelen atalarımız Kafkasya’nın Doğu Karadeniz ve Ubıl nehri dolaylarında yaşamışlardır.

Buradan, önce Balkanlar’a daha sonra ise Anadolu’ya göç eden atalarımızın, bu zorlu göç yolculuğunda kendi içlerinde grup olarak ayrılmalar olmuş, göçebe olarak devam eden yolculuklarında gruplardan bazıları, günümüzdeki adıyla Gönen’in Taştepe Köyü’ne, Çandır Köyü’ne, Ovaköy’e, Paşaköy’e ve Babaköy’e yerleşmişlerdir. Geri kalanlar ise yollarına devam ederek, köyümüzün bugün olduğu yere gelmişler ve köyün su kaynaklarının da yeterli olduğunu görünce buraya yerleşmişlerdir.

Önceden bu gruptan ayrılmak zorunda kalan kafileler de daha sonra buraya gelerek yerleşmişlerdir. Sonunda Orhanlı köyü, 1876 yılında 120 hane olarak kurulmuştur.

Köyümüz o zamanki İzmir-Balıkesir kervan yolunun da üzerindedir. Rivayete göre o zamanlarda köye gelen bir kervan grubu köyümüzde misafir edilmiştir. Kervan, köylülerimizin misafirperverliğinden memnun kalmış ve köyümüzün ismini sormuş. Fakat henüz köye bir isim verilmediğini duyunca köyümüze “Uğurhane” ismini yakıştırmıştır.

Köy halkı da bir süre sonra bu ismi benimsemiş, bu isim zamanla “Orhaniye” olarak değişmiştir. Günümüzdeki ismi ise İçişleri Bakanlığı’nın emriyle “Orhanlı” olarak değiştirilmiştir. Orhanlı köyü, 7 Mart 1992 tarihli Bakanlar Kurulu kararnamesi ile Bigadiç ilçesinden ayrılarak, Balıkesir merkeze bağlanmıştır.

Orhanlı, Balıkesir’in güneydoğusunda olup, merkeze yaklaşık 18 km. uzaklıkta kurulmuştur. Köyümüzün güneyi biraz dağlık, kuzeyi ise Balıkesir ovasının devamı şeklindedir. Güneyde Başçeşme, kuzeyde Paşaköy ve Çiçekpınar (Nergiz), batıda İnkaya köyü ve barajı, doğuda ise Çiftlik köyü ile çevrelenmiştir.

1965 yılı nüfus sayımlarına göre Orhanlı’da 80 hane olduğu ve 513 kişi yaşadığı tespit edilmiştir. Bunların 255’i kadın, 258’i ise erkek olarak kayıtlara geçmiştir. Şu anda ise köyümüzün 60-70 hanesi iş, memuriyet, okul gibi nedenlerden dolayı dış il ve ilçelerde ikamet etmektedir. Köyümüzün nüfusu 1994 yılı nüfus sayımına göre 175’tir.

Gençlerin çalışmak ve okumak için köyden ayrılması köyümüzde özellikle genç nüfusu azaltmıştır. Ancak bayram, cenaze, düğün gibi birleştirici günlerde köyümüzün gerçek nüfusunu görebilmekteyiz. Yaz aylarında ise köyün nüfusu ikiye hatta üçe katlanır. Köy en çok Manisa’nın Soma ilçesine göç vermiştir. Oradaki nüfus ise madencilikle geçinmektedir.

Köyümüzün okuma-yazma oranı %100’e yakındır. Balıkesir ili okullarından ilki köyümüzde açılmıştır. Okul 1930 yılında eğitime başlamıştır. Okulun ilk öğretmenliğine köyümüz halkından Ali Efendi (Ali Bilman) tayin edilmiştir. Bu kişinin daha evvel Abdülhamit döneminde saray muallimliği görevinde uzun süre çalıştığı söylenir. Köyümüzden 200’ün üzerinde meslek sahibi insan çıkmıştır.

Günümüzde üniversitelerin matematik, uçak, bilgisayar gibi önemli bölümlerde okuyan ve öğretmenlik, mühendislik gibi daha pek çok meslek dalında hizmet veren köylülerimiz vardır.

Köy halkı Çerkesler’in Adığe kolundan olup, Şapsığ boyundandır. Aynı boydan olan diğer komşu köylerle de akrabalık ilişkileri vardır. Köyde yaşanan ya da yaşanabilecek herhangi bir sorunda, köy halkı sorunları el birliği ile çözmektedir. Evlenme konusunda karar hakkı gençlerin kendi inisiyatiflerindedir. Gençler arasında yapılan toplantılar (Zehes) geleneklerimizin devamı niteliğindedir. Aralarında anlaşan gençler genelde nişan süresini uzatmazlar. Evlenen kız adetler gereği toplantılara katılamaz, düğünlerde oyunlara iştirak edemez.

Günümüzde köyde Turkav, Çüsha, Met, Açimuj, Besti, Natxo, Neguç, Deguf, Hamtej, Hagur, Sovsi, Guser sülaleleri yaşamaktadır.

Orhanlı’nın geçim kaynağı çiftçiliktir. Ayrıca köyümüzün gençlerinin büyük bir kısmı Balıkesir’de çalışmakta, Soma’ya göç eden nüfus ise geçimini madencilik ile sağlamaktadır.

Eski evlerin sayısı fazla olsa da, son yıllarda betonarme evlerin sayısı artmaktadır. Eski evler ise yenilenmektedir. Özellikle Soma ilçesinden dönüşlerin artmasıyla yapılan ev sayısı artmaktadır. Geçmişte yapılan arsa satışları ile herkesin arsa sahibi olması sağlanmıştır.

Evlerimizin bahçeleri ve köy genelinde ağaçlandırmaya büyük önem verdiğimiz Orhanlı’da ayrıca, ışıklandırmalı futbol ve voleybol sahalarımız ile bir de çocuk parkımız bulunmaktadır.

Köyümüzdeki düğünler Çerkes örf ve adetlerine göre yapılmaktadır. Düğünlerde müzik aleti olarak Pşine (mızıka), akordeon ve phaçiç kullanılmaktadır. Köyümüzde ayrıca düğünlerde kaçamak (baste) ve lilibje yemekleri yapılır. Son yıllarda maalesef düğünlerimize davul girmeye başlamıştır. Eskiden üç gün üç gece boyunca devam eden köyümüzdeki düğünlerde, düğünün son gününde at koşusu, yay koşusu, güreş ve cirit oyunları oynanıp kazananlara hediyeler verilirmiş. Bugün o düğünlerimizi özlemle anmaktayız.

Küçük çapta el ve el sanatları yapılmakta olup her ev kendi ihtiyacını karşılayabilmektedir. Köy halkı 1950-1960 yılları arasında örgü sanatına çok önem vermiş, geçiminin yarısını bu şekilde karşılamışlardır. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 1954 yılında açılan dokumacılık kursu rağbet görmüş, 16 genç kızımız kursu başarı ile bitirerek birer dokuma tezgahı ile ödüllendirilmişlerdir. Genç kızlarımızın azlığı nedeniyle dikiş kursları açılamamaktadır. En son kurs 1993 yılında açılmıştır.

Köy gençlerinin 1990 yılında kurdukları resmi olmayan dernek, bir süre gençlere hizmet etmişse de, günümüzde kahvehane olarak kullanılmaktadır.

Adığey Cumhuriyeti’nin ünlü ekibi Nalmes folklor ekibi, 2 Kasım 1991 tarihinde köyümüzü ziyaret etmiş ve köyümüzden memnun bir şekilde ayrılmışlardır. Aynı şekilde İslamey folklor ekibi de 1992 yılının kurban bayramında köyümüzü ziyaret etmişlerdir.

Ayrıca köyümüzde son üç yıldır Şipsi Şenliği yapılmaktadır. Her yıl Ağustos ayı içinde düzenlemeye özen gösterdiğimiz şenlik, geçtiğimiz yıl 21 Ağustos’da yapılmış, yaklaşık yaklaşık 2.000 kişi katılmıştır. Bütün köy halkının büyük bir özveriyle hazırladığı Şipsi Şenliği, 2005 yılında İzmir’in Sind müzik grubu, Arıkbaşı köyünün küçükler ekibi ve köyümüzün Marje ekibinin katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Marje Kafkas Dansları ekimiz şu oyunculardan oluşmaktadır:

Fahri Aydemir, Melih Erkutlu, Mehmet Aydemir, Mehmet Yılmaz, Mehmet Uçak, Hüseyin Özdemir, Sinan Tekin, Coşkun Şahin, Albina Önder, Hülya Ayas, Lina Baykan, Ezgi Nalçacıoğlu, Merve Uçak, Kübra Kopmaz, Nermin Özsoy, Gupse Savur.

Bu yılki Şipsi şenliğimize bütün Çerkes hemşerilerimiz davetlidir.