Türkiye’de
yaşayan Çerkesleri bir ilk ile buluşturuyor Ber Hikmet. Ses dili olarak
tanımladığı Adığece’nin kapsamlı bir incelemesini sunuyor Türkçe düşünüp
Adığece, konuşmaya çalışan bizlere. Doğal olarak anlamakta zorlandığımız
fakat anlayabildiğimiz kadarıyla anadilimizin güzelliklerini, doyumsuz
tadını da sunuyor okuruna. Böyle bir kitabı Türkiye’de okuyabilmiş
olmanın mutluluğunu yaşıyorum.
Ber Hikmet’in daha önce yayımlanan “Fiillerin Dili” kitabını okuma
fırsatı yakalamış olanlar, yeni kitabın içeriğine yabancı sayılmazlar.
Yalnız önemli bir fark var iki kitap arasında; ilki Türkçe olarak
yayımlanmıştı. Adığebze-Makıbze ise bir anadil şöleni, dil bilenler
için.
Kitabın eleştirisini yapmak değil bu yazının amacı. Bu ancak Adığece
ile bilimsel olarak uğraş verenlerin yapabilecekleri bir iş. Burada amaç
Türkiye diasporasında üretilmiş bir güzelliğin sevincini paylaşmaktır
dergi okuruyla. Bir eserin amacını en iyi yazarı ifade eder
düşüncesiyle, kitapta tek Türkçe bölüm olan ‘“Sunu”dan alıntılar
ekleyeceğim yazıma:
‘Adığece’nin bir ses anlamsal dil olması gerçeğinden hareketle
gerçekleştirilen bu çalışma iki bölümden oluşuyor. Birinci bölüm,
seslerin genel karşılaştırılması ile aralarındaki ilişkiler ve
işleyişlerinin incelenmesidir. (..) İkinci bölüm, her bir sesin
başlıbaşına incelenmesidir ki, onların sesvarlıksal durumları ile,
bulundukları sözcüklerdeki anlamlarının ortaya çıkarılmasını içerir. (…)
Belirtmek gerekir ki, bu çalışma, Adığece’deki seslerin incelenmesi ile
ses anlam kompozisyonlarının ortaya çıkarılma sürecinin izlenmesinde
kendini açık hale getiren felsefik ve matematiksel boyutlarıyla seslerin
etüd edildiği, kendine has güzergahı oluşmuş özgün bir çalışmadır.’’
Adığece’yi ses dili (makıbze) olarak tanımlıyor Ber Hikmet: ‘’Adığece
seslerin temel varlığında ve anlamlı öğeler olarak işleyişinde kendini
gösteren bir dildir; ses anlamsal bir dildir; Bir ses dilidir. (…)
İnsan organizmasında canlılığın bir mantığı olarak meydana gelen bir
iç işleyişin organizma dışındaki devamıdır ses. Bu içkin olayın, sessel
mantık kazanmasıdır söz; ve konuşma dilini oluşturan şey, canlılığın bir
devamı olan bu mantıksal işleyiştir.’
Kaf Dav ve Kaf-Der’in katkılarıyla yayımlanan Adığebze (Makıbze) -
Adığece Ses Dili kitabının, dil bilsin bilmesin Türkiye’de yaşayan her
Çerkes’in kütüphanesinde yer alması gerektiğini düşünüyorum. Benzer
çalışmaların çoğalması ve dile emek verenlere verilecek manevi desteğin
ne kadar önemli olduğunu sanırım bilmeyenimiz yoktur.
Yüreğine sağlık Ber Hikmet!..
Yazar: BER HİKMET
440 sayfa
KAFDAV Yayıncılık, ANK. 2005
