|
Adığeler, bu
arada tüm Kuzey Kafkasyalılar, 19. yüzyıl başlarına kadar
milli bir bayraktan yoksun ve bir devlet anlayışına sahip
olmadan yaşamlarını sürdürdüler. Ancak,eski zamanlardan beri
bayrak niteliği taşımamakla birlikte her kabile ve aile
çeşitli renk ve biçimlerde bezden yapılmış değişik flamalara
yaşamlarında yer veriyorlardı. Özellikle düğünlerde ve at
yarışlarında, derece alan delikanlılara , ödül olarak
verilmek üzere , genç kızlar kendilerinin hazırladıkları bu
flamaları armağan ediyorlardı. Büyük yarışmalarda ise bu
ödüllere ilaveten her kabile başkanı, o kabileyi temsilen
derece alan gençlere, kendi sembolleri olan flamayı
veriyorlardı. Sürgün sonrası Anadolu’ ya yerleşen Çerkes
ailelerinin kızlarının pek çoğunda, o günlerin anısına
dikilmiş bu tip flamalar yıllar boyu sandıklarda saklanmış,
hatta bu yüzden 1920’li yıllardan sonra gizledikleri bu
flamalar yüzünden, dönemin Türk yöneticileri tarafından ,
“Çerkes Bayrağı taşımak, Çerkescilik yapmak” suçlamalarıyla
çeşitli baskılara maruz kalmışlardı.
Adığe’ lerin
ilk bayrakları hakkında somut ve yazılı hiçbir belgeye
rastlanamıyor. Bu konuda ve genellikle 19. Yüzyıl
başlarından itibaren Avrupalıların, genellikle, İngilizlerin
ortaya koydukları bazı yazılı belgelerden bilgi ediniyoruz.
Diplomat, tüccar, yazar, gezgin ve hatta ajan olarak
Kafkasya’ ya gönderilen kişilerin Çerkesler hakkında
yazdıkları eserlerde, Adığe Bayrağı hakkında da bilgilere
rastlıyoruz. Bazı kitapların kapaklarında yer alan Adığe
Bayrağı’ nın önceleri 7 yıldızlı, daha sonraları da 9
yıldızlı olanlarına rastlanıyor. Bayrağın rengi yeşil ve
üzerine serpiştirilen yıldızlar da sarı renkli olarak
belirtiliyor ki bayraklarda ortak taraf bunlar. Fakat bu
bayrakların hangi kabileyi veya kabileleri temsil ettiği ve
de hangi tarihte kullanıldığı belirtilmemiş. 1830’lu
yıllardan sonradır ki Adığe Bayrağı’ nın doğuşuna ait
detaylı bilgilere erişebiliyoruz. İngiliz
politikacılarından, fakat o dönemde küçük bir devlet memuru
olan , gerçek bir Çerkes dostu David Urquhart ; İngiltere
hükümetinin de yardım ve isteklendirilmesi sonucu 1834
yılının Haziran ayında Kafkasya’ ya gelir. Amacı Çerkesleri
tanımak, gerekirse ve mümkün olduğu nispette Çerkeslerin
Ruslara karşı sürdürdüğü özgürlük savaşımında onlara politik
ve somut askeri yardımları sağlamada yardımcı olmaktadır.
Tsemez (Novrosiski) de karaya çıkan, oradan da Anapa’ ya
giden Urkuhart , Adığeler tarafından çok büyük bir ilgi ve
sevgi gösterisiyle karşılanır. Anapa’ da onuruna düzenlenen
bir kurultayda -ki bu kurultay Aguy ovasında düzenlenmişti-
tüm Çerkeslere seslenerek, Ruslara karşı başarılı olmak için
tek bir bayrak altında, Çerkes birliğinin kesinlikle
kurulmasının gerekliliğini önerir. Urkuhart bayrağın rengi,
amblemi vs. hakkında Çerkeslere bilgi aktardığını, sonradan
yazdığı anılarında dile getirir. Bu arada o dönemde
Adığelerin lideri durumunda olan Zaniko Sefer beyin de onayı
ile 12 kabileyi temsilen 12 kişilik geçici bir hükümet
kurulur.
Urkuhart’ ın
Kafkasya’ dan ayrılmasından 3 yıl sonra 6 Mayıs 1837
tarihinde, bu kez, yine İngiliz S. Ceymis Bell ve gözlemci
Longworth’ ın hazır bulunduğu ünlü Adhanekum (Adakum, Atakum,
Atakhum diye de geçer) kurultayında, ipekten yeşil renkli,
siyah iki ok ve üzerinde 10 adet sarı yıldızın yer aldığı
Adığe Bayrağı dalgalanmaktadır. Havidko Mensur’ un (Havdiko,
Havudukue * diye de geçer) liderliğinde ve bütün Adığe
kabilelerinin temsil edildiği, 1000 delegenin katıldığı bu
Adığe tarihinin büyük kurultayında bilinen ilk resmi bayrak
budur( I ). İpekten yapılmış yeşil bir yüzey, iki siyah ok
ve 10 kabileyi temsil eden 10 adet yıldız. Bundan bir yıl
sonra ise 1838 yılında Batı Kafkasya’ daki 12 kabile, 3
liderin başkanlığında birleşir ve yeşil yüzey üzerinde 3
siyah ok ve 12 yıldızlı tarihi Adığe Bayrağını milli bayrak
olarak kabul ederler.
İşte bugün
Adığe Cumhuriyetinin Maykop’ taki Parlamento binasında ve
Kabartay-Balkar Cumhuriyetinin Nalçık’ deki Kabardey
derneğinin binasında dalgalanan bayrak budur.
Adığe
Bayrağı’ nda yer alan renkler, yıldızlar ve oklara gelince:
İpek kumaşın yeşil rengi Kafkasya’ nın dağ ve ovalarını ;
siyah 3 ok dönemin en yetenekli ve ünlü üç ailesini ;
(bunlar Zaniko, Aytek-iko, Blotoko aileleri idi. ) siyah
renk ise düşmana ölümü, sarı yıldızlar da bütün yaşamları
açık havada, kır ve dağlarda geçen ve gökyüzündeki
yıldızlara bakarak uyuyan kahramanların yer aldığı 12
bölgeyi temsil ediyordu.
Bu 12 bölge,
Natukhay (Nathkoç), Şapsuğ, Abedzah, Ubıh, Bjedugh, Temirgoy,
Abhaz, Hatukoy, Mahoş, Besleney, Braki ve Karaçay-Kabardey,
den oluşuyordu(II)
Bu 12
bölgeden Abedzah, Mahoş ve Bjedughlar Ruslarla barış
antlaşması imzalamış olduklarından, Kaberdey ve Abhazya da
Rus işgalinde bulunduğundan birliğe ancak o bölgelerden,
diğer Adığe kabileleri arasına sığınanların temsilcileri ile
birlik antlaşmasına katılmışlardı. Kabardey’ in temsilcisi
Beslenyiko Aslan, Abhazya’nın ise Rustem Pe idiler.
Her bölgenin
genel kurulları sonucu seçilen delegeleri Zaniko Sefer’ in
yanında yer alıyor, bunlar arasından da askeri komutanlar,
elçiler ve hakimler seçilerek işbaşına getiriliyorlardı.
Zaniko Sefer hem genel başkan, hem de dış işleri ile
diplomatik çalışmaları yürütüyordu.
( * )
Havidko Mensur, o dönemin en ünlü üç Adığe reisi arasında
yönetim ve askeri alanlarda en önde geleni ve lider
durumunda bulunan kişidir. Çerkesya’ da sosyal yaşayış, J.
Bağ , Ank.969, S.121’ de genişçe bilgi var.
( I )
Kıymetli tarihçi merhum A. Canbek Havjoko 1827’ li yıllarda
Anapa üzerinde 12 yıldızlı yeşil bayrağın dalgalandığını
yazar ki o dönemde henüz Adığeler arasında bir birleşme
olmadığı düşüncesiyle bu görüşü yerinde bulmuyoruz. Bak:
Kafkasya Dağlıları, Rusça-Türkçe dergi s.49, S.6 Varşova.
( II ) 12
bölgeye ait isim listesi bazı yayınlarda değişiktir, fakat
araştırmalarımızın en sağlıklısı bu listedir. Örnek olarak
İsmail Berkuk merhumun verdiği listedeki isimler şunlardır:
Şapsuğ-Nathoç, Abzeh, Kemurgiyev, Barakay, Bjeduğ, Kabardey-Besleney,
Hatukuvey, Mahoş, Başılbey, Teberdi, Abhazya ve Ubıh-cih’
lerdir.
KAYNAKÇA:
1.Kafkasya
Dağlıları, Varşova, Rusça-Türkçe Dergi , A.C. Havjoko ,
Adığe Kahramanları, 1933.
2.Tarihte
Kafkasya, Gn. İ. Berkuk, İst.1958
3.Çerkesya’
da sosyal yaşayış, Jabağı Baj, Ank.1969
4.Yeni
Kafkas, Dergi, Dr. Vasfi Güsar İst. 1957-1962
5.İngiliz
Belgelerinde Türkiye ve Kafkasya, Osman Çelik, Ank.1992
6.Göç,İ.
Aydemir, Ank.1968 |
