KHUYEKHO NALBİY*

Khuyekho Nalbıy kimdir?

Adığey Cumhuriyeti Tewıçüej Rayonu Khunçıkhohable köyünde doğdum.

Köyün adı, Bjjedığu’lerin en büyük Pşı (Prens) lerinden olan Khunçıkho Pşımaf’den geliyor. Onların Khunçıkho’lerin soyundan, Khuyek­ho’lerin gelini bir anne süt ver­di bana. Böylelikle belki de Khunçıkho pşıleri için yeni bir güç olabilirdim ama Sovyet düzeni tez yetişti, bize ne getirdiği pek bilinmez ama, pşılerin ocağına incir ağacı dikti. Khuyekho’lerden birinin pşı soylu bir kadının kucağında büyüyüp yetişmesi, belki daha iyi de olabilirdi…

Asıl mesleğim öğretmenlik. Bununla birlikte birçok iş değiştirdim ama en uzun süre yaptığım iş gazetecilik oldu.

Yazmaya ne zaman başladı ve ilk yazdığı neydi?

Küçüklüğünde resim yapardım, resim öğrenimi de görebilirdim ama her şeyden çok ilgimi çeken şey sözdü, hep yazmak istedim. Bununla birlikte yazmaya ancak Enstitü’yü bitirdikten sonra başlayabildim, o zaman 23 yaşımı geride bırakmıştım. Yazdığım ilk şiir Adığe diline ilişkindi, ilk yayımlanan şiirim ise Tanrı ve insana dairdi, o zamanlar bizi Tanrının olmadığına inandırmaya çalışıyorlardı. Bu yüzden olsa gerek; bu şiirimde Tanrı ile insanı karşılaştırmış, insanı daha üstün göstermeye çalışmıştım. O günden beri düşünmeye başladım: şayet Tanrı yoksa, onunla mücadele etmek için bunca çaba niye, niçin bunca eziyet çekiyorlar?… Aradan yıllar geçti, Kur’anı kendim için çevirdim, Tanrı elçisi Muhammed hakkında Adığece küçük bir kitap da yazdım.

Yazmaya niçin başladı, kimi örnek aldı?

Yazarın yazmaya niçin başladığını saptamak da, anlatmak da kolay değil; bunun Tanrı işi olduğunu söylemek belki de en doğrusu. Genç insan, taydaşları arasında sivrilmek, seçilmek, kendini göstermek ister; tanınmak, ünlenmek ister. Peki bunun yolu yalnızca yazmaktan mı geçer?! Hayır, ama, sözden daha değerlisi, daha güçlüsü yok, dolayısıyla insanın onu sevmesi de,

Onunla yaşama, çalışma, onu kullanarak mücadele etme gücü de Tanrı vergisi olsa gerek.

İlk öykündüğüm yazarlar Rus yazarlarıydı, ama işin içine biraz daha girince Adı­ğece yazılar, özellikle söylence­ler bana rehberlik etmeye baş­ladı; bugün bile her yıl en az bir-iki kez dönüp onları gözden geçiririm; bana göre onlar: yeryüzünde anlatılmış, yazılmış şeylerin en ilginçleri, en bilgelik dolu, geleceğimize yönelik ipuçları da içeren en şaşmaz rehberleri arasındadır ve bunda hiç de yanılmadığımı düşünüyorum. Dünyada yaşamış ve yaşamakta olan en ilginç yazarları, en büyük düşünürleri izlerim.

Daha çok hangi janrda yazar, hangi temaları işler?

Şiir, düz yazı, dramaturgi, mizah ve çocuk yazıları. Her gün aklıma gelenleri, gönlümden geçenleri hangi janra daha uygunsalar o janrda yazıyorum, bu da bana büyük kolaylık sağlıyor, zira her şeyi aynı janrda yazmak kolay değil.

 “Daha çok ilgimi çekiyor” diyebileceğim belirli bir konu yok; insanın başına gelecekleri bilememesi gibi bir şey bu; ileride ilgisini çekecek, kafasına takılacak şeyleri insan önceden bilebilirmi! Ama bu son yirmi yıl içinde daha çok; Adığe halkının düşüncesi, dünya görüşü, tarihi ve bugünkü yaşamı gibi konular üzerinde duruyorum. Bu, düz yazı türünde hazırlamakta olduğum son çalışmamda daha net olarak görülecektir.

Eserleri iki dilde yayınlandığına göre acaba hangisiyle yazmayı yeğliyor?

Yazdıklarımdan yalnızca birini huşha yabge’yi/Hırçın kaya’yı kendim Rusçaya çevirdim, diğerlerini hep Ruslar çevirdiler. Yani, benim silahım da, araç-gerecim de yalnızca Adığece; bana göre Adığecenin kapsayamayacağı ne bir görüş ve düşünce, ne bir seziş ve anlayış, ne de bir duygu ve duyum yoktur. Çevirmektense kendi anadilimle yazmak bana hem daha kolay geliyor, hem de daha büyük haz veriyor. Yalnızca iyi çevrilmeyebileceğinden endişe duyduklarımı kendim çeviriyorum ama öylesi de pek fazla çıkmıyor.

Adığecenin, edebiyatın bugünü ve yarını

İlginç bir edebiyatımız olmaya başladı, güçlü, genç yetenekler katılıyor aramıza, ama birçoğu Rusçaya yöneliyor. Bu üzücü elbette ama, neylersin… Edebiyatımız daha iyi olacak, bundan hiç kuşkum yok. Dilimiz güç bir dönemeçte. Öyle ya, tamamı yüzbini geçmeyen bir halkın dilini koruması kolaymı! Her şeye karşın, çok büyük bir engel çıkmadıkça bu halk dilini kaybetmeyecek. Yeni başka ürünler verilmese dahi, bugüne değin Adığece olarak anlatılmış olanlarla –Nart destanları, halk söylenceleri, ağıtlar, kahramanlık şarkıları vb.‑ Tanrının kendilerinden beklediklerini başarmış sayılabilirler, kaldı ki ben O’nun bizi tümüyle terk etmiş olduğuna inanmıyorum.

Adığe halkının bugünü, yarını

Adığe halkının beyni ve gönlüyle kararlı biçimde uzun yıllar yeniden kendisini eğitmesi ve yetiştirmesi gerekiyor. Günümüz dünyasında büyük ulusların eriştiği kabul edilen başarılar içinde, geçmişte Adığe halkının ürettiklerinin de payı var elbette, ama artık bunu bugün kim takdir edebilir, değerlendirebilir?! Bugün artık her ulus, kendi yaşamını kendi kuruyor ve koruyor. Sayıca çok az bir halkız; bu yüzden bilimde, sanatta, politikada, her alanda başarabildiklerimiz de az, ulusal duygu, düşünce ve anlayışların sönme tehlikesi de yok değil. Ama bence Adığe halkı, pekçok şeyi başarabilecek, pek çok şeyin üstesinden gelebilecek biçimde yaratılmış bir halktır. Kendisini pek çok güçlüğün, zorluğun beklediğini bilmekle birlikte O’na güveniyorum ve umudumu hiç yitirmiyorum.

Halkın büyük bölümü Anayurt dışında. Onlara mesajınız?

Anayurduna dönebilecek durumda olanlar ilk fırsatta dönsünler, en önemlisi ve en doğrusu budur. Bugün dönebilecek durumda olmayanlar da, bulundukları yerlerde dillerini ve kültürlerini koruyabilirlerse, ulusal kimliklerini unutmazlar ve bir gün onlar da Atayurtlarına kavuşabilirler…