Nurbiy Sohute

Övünülecek düzeyde olmasa da son birkaç yılda ve özellikle içinde bulunduğumuz yılda hizmet sektöründe ve bununla birlikte Adığey ekonomisinde gözle görülür bir gelişmenin olduğu saptanmıştır.

Başarı sansı iklim koşullarına büyük ölçüde bağımlı olan tarım sektöründe sağlanan başarılar bile tek başına ekonominin düzelme yoluna  girdiğinin işareti sayılabilir. Birçok işyerinde çalışanlara ücretleri zamanında ödenebilir hale gelmiştir. Emeklilere de aylıkları günü geçirilmeden  ödenebilmektedir. Bunlar işyerlerinde sağlanan  gelişmeler sayesinde mümkün olmaktadır.

Elde edilen sonuçlara göre çeşitli sektörlerin gelişmelerinde farklılıklar  görülmektedir. Örneği, büyük sanayi  işletme işletmelerinde belirli bir gelişme içerisinde  oldukları gözlemlenmektedir. Bu gün Adığey’de bu tür iki bin işyeri vardır ve 13 bin kişiyi çalıştırmaktadır. Küçük işletmelerin yarıdan fazlası ticaret ve gıda  sektöründe faaliyet  göstermektedir. Kayıt dışı olarak bu sektörde 20 bin kişinin daha çalıştığını belirtmek gerekmektedir. Yani Adiğey’in ekonomisine  çalışanların  yüzde 25’i küçük işletmelerde iş yapmaktadırlar.

Büyük ve orta  ölçekli işletmelerin sadece  bu yıl  belirli bir gelişme göstermiş olmalarına rağmen küçük işletmeler son beş yıldır ilerleme içerisindedir. Bunun sebebi de küçük işletmelerin Pazar ilişkilerine  daha çabuk uyum sağlayabilmeleri, kolay yönetebilmeleri, ürünlerini çabucak değiştirme imkanına sahip olmaları ve ihtiyaç duyulan yeni ürünleri daha az  para ve daha az zamanda üretebilmeleridir. Bu yüzden her yıl üretimlerini artırabilmektedirler. Örneğin 1996 yılında  küçük işletmelerin üretimini 100 oranında  alırsak, bu oran içinde  bulunduğumuz  yılda 210’a ulaşmıştır.

Orman ürünlerini işleme sektöründeki küçük işletmelerde son zamanlarda hissedilir gelişmeler göstermişlerdir. Onlar 1998  yılında 97 yılının iki katı üretime ulaşmışlardır. Küçük inşaat işletmeleri  içinde aynı gelişme söz konusudur. Onların 1995 yılında 13.3 oranında  olan üretimleri bu yılın ilk yarısında  35.7  oranına çıkmıştır.

Bir hususa  dikkati çekmek gerekmektedir. Ücretlerin zamanında ödenebilmesi ve sosyal hizmetlerin düzgün yürütülebilmesi bütçe gelirlerinin düzgün bir şekilde karşılanabilmesine  bağlıdır. İşletmelerin ödedikleri payların bütçede önemli bir yere  sahip olduğu herkesçe bilinmektedir. Günümüzde  küçük işletmeler  Adığey’in bütçesinde önemli bir yere sahip olmuşlardır. Örneğin 1998  yılında bu işletmeler bütçeye 52 milyon ruble ( 2 milyon dolar )  katkıda  bulunmuşlardır. Bu sektör son beş yılda artan oranlarda  bütçeye katkı sağlamaktadır. İçinde bulunduğumuz yılın ilk yarısında  da bütçeye  50 milyon ruble katkı yapmışlardır. Yıl sonu itibariyle ne olacağını bilmek mümkün değilse de şimdiden planlamasının % 95 ini gerçekleştirmiş olmaları yıl sonunda hedeflenin üstüne çıkardıklarını göstermektedir. Küçük işletmelerin vergilerini ödemelerine dair  son yılda çıkarılan Cumhuriyet yasasında bu gelişmede  önemli payı vardır.

Cumhuriyetin her yerinde aynı miktarda  küçük işletmeler olduğunu ve aynı başarıyı gösterdiklerini söyleyemeyiz. Yılın ilk yarısı itibariyle Cumhuriyet genelinde 2221 küçük işletme bulunmakta olup bunların 1204’ü Maykop’tadır.  İkinci olarak 432 ile Tohtomukoy  rayonu, 204 ile Maykop rayonu gelmektedir. Şovcen rayonu ise 18 küçük işletmeyle  son sırada  yer almaktadır.

Bu sayılara  bağlı olarak Maykop’taki küçük işletmeleri  yılın ilk yarısındaki 101 milyon  52 bin rub­lelik üretimle birinci sırada Tohtomukoy rayonundakiler 35 milyon 414 bin rublelik üretimle ikinci sırada, Tevcoj rayonundaki 192  küçük  işletmede  30 milyon 414 bin rublelik üretimle üçüncü sırada yer almışlardır.

Sanayi sektöründeki küçük işletmelerin gelişmelerini de  sayılarla  göstermek gerekirse  yılın ilk  altı ayı itibariyle büyük ve orta  ölçekli sanayi işletmeleri üretimlerini artırmada planda öngörüleni 193.3 oranında sağlamış, küçük işletmeler ise 2.1 katına ulaşmıştır.

Peki işletmeler bazında Adığe Cumhuriyeti’nin durumu Kuzey Kafkasya genelinde ne durumdadır? Bunu çeşitli yönlerden ele  alarak göstermek mümkündür. Üretim bazında ele alalım. Bu alanda komşu eyaletler ile büyük Cumhuriyetlerin seviyesine ulaşmamız tabi ki mümkün değildir. Buna rağmen işletmelerimiz 1998 yılında 274.1 milyon ruble miktarında üretim yaparak Kuzey Kafkasya’da altıncı sırada yer almışlardır.

Kısaca özetleyecek olursak işler tam bir memnuniyet verici düzeye ulaşmamışsa da  küçük işletmeler sürekli bir gelişme göstermekte  ve bütçeye de  olumlu katkılar  sağlamaktadırlar. Pazar ilişkilerinde  onların yer edinmelerinin daha kolay olduğu göz önüne alınırsa küçük işletmelere gelecekte  daha fazla umut bağlamak gerekmektedir.

5 Ekim 1999