Çerkeslerde toplumsal yaşayış süreçleri, diğer tüm
otoktan halklar gibi kabilesel düzenle başlamıştır.
Toplum tek bir birey gibidir, bireyde herkes gibi
düşünür. Toplumda birlik düzeyi oldukça yüksektir.
Toplumu kontrol eden dolayısıyla toplumsal yaşayışa yön
veren " Xabze" dir. Xabze kontrol gücünün yanısıra bir
de yaptırım gücü vardır. Xabze, toplumsal yaşayışa
uyumsuz davranışlara da barındırdığı kurallar
çerçevesinde yaptırımlar uygular.
Çerkes
toplumunda sınıfsal çatışmalara fazla rastlanmaz.
Sınıflar arasında keskin bir sınır yoktur. Kollektivizm
yani birlikte hareket etme uygusu hakimdir. Bunun bir
sonucu olarak da toplumsal yaşayış uyum içerisinde
sürer.
Çerkeslerde toplumsal yaşayışı şu başlıklar halinde
inceleyebiliriz;
1.Toplumsal yaşayışa yön verenler:
Adetler, gelenekler
Gelenek
genel anlamda, geçmişten gelen ve toplum üyelerinin
kökleşmiş alışkanlıklarını ifade etmektedir. Gelenekler
uygulandıkları zamana ve yere göre değişiklikler
gösterirler görenekler ise daha yaptırımsız olup
toplumdaki görgüye dayanır. Göreneklerin uzun süre
kullanılmış olması ve geçerliliği onu anlamlı
kılmaktadır. Toplumda gelenek ve görenek kavramları töre
ile ifade edilebilir ve her ikisinin toplumsal yaşayışta
önemli yerleri vardır.
Gelenek
ve görenekler kökleşmiş alışkanlılar olup ihtiyacı
karşılamaz hale gelince ya toplum tarafından
değiştirilir yada terk edilir.
Tarihlerinde birçok acı ve zulüm yaşamış olan Çerkesler
tüm bu olumsuzluklara rağmen, toplum içinde
olabildiğince
özgür yaşayıp, gelenek ve göreneklerine kati
şekilde bağlı kalmışlardır. İnsan ilişkilerindeki bu
olumlu atmosfer, bireylerin topluma ve kendilerine karşı
duydukları uyum davranışı sorumluluklarıyla ilgilidir.
Çerkes
toplumunda feodal düzenin meydana getirdiği kölelik ve
asilik gibi kurumlar toplumu kesin çizgilerle
ayırmamakla beraber sınıfsal yapının olduğu doğrudur.
Ancak bu sınıflar arasında çatışma ve sürtüşmeye
dönüşmemiştir. Ancak toplumda asil sınıftan birisiyle
köle sınıfından birinin evlenmesine rastlanmamıştır.
Çerkes
toplumsal yaazşyışında önemli özelliklerden biriside
büyüğe gösterilen saygıdır. Hatta bu konudaki en iyi
örnek yaşlıların bulunduğu büyük Çerkes Ailelerinde
evdeki gelin konumundaki kadının büyüklerle beraber
yemek yememesi, konuşmaması, oturmaması ve saygılı
davranmadı bunun ifadesidir.
Bunun
dışında Çerkeslerde; bulunulan mekana biridi geldiğinde
büyük/küçük herkesin onu ayağa kalkaraka karşılaması,
namus ve saygı içerisinde onurlr yaşam; insanları
ayırmadan tümüne saygıyla yaklaşmak, güçsüzlere yardımcı
olmak, yedirip içirmek, konukseverlik, iyi/kötü günde
beraber olmak, yardımlaşmak gibi geleneklerde toplumsal
yaşayışta önemli rol oynamaktadır.
2.Aile Akrabalık İlişkileri
Akrabalık ilişkileri içerisinde THAMADE diye anılan
kişilerin aldığı kararlar tüm akrablara için geçerli
olmaktadır.
Aynı
zamanda olaylar toplantılar dışındaki biraraya
gelişlerin hepsinde (yaşlı-genç) bir Thamade'lik kurumu
bulunur. Thamade topluluğun en yaşlısı olarak topluluğa
başkanlık eder. Toplulukta olnan her birey onun aldığı
kararlara uymak zorunda olup onun izniyle hareket
etmektedir.
Çerkes
toplumunda aile içinde sert ve sıkı nir disiplin vardır,
aile küçüklerinin alınacak kararlarda önemli bir etkisi
ve katkısı yoktur. Fakat alınan kararları
uygulamaktadırlar.
Yaşlılara ailede ve toplumda büyük bir önem verilir.
Aldığı kararlar niteliğindedir. Erkek yaşı ilerledikçe
otoritesi dahada artmaktadır.
Ayrıca
çocuklar evlendikten sonra başka bir ev kursalar bile
baba evi ile ilşkilerini koparmamaktadırlar.
Ailede
bir iş bölümü vardır. Kadın; ev içinde yeme-içmeyle ev
temizliğiyle, çamaşırlala, çocuk bakımıyla, dışarıdaki
inekleri sağmayla ve kümes hayvanlarına bakmakla
sorumludur. Erke ise ev dışındaki işleri yapar ve evi
geçindirir.
Çerkes
toplumunda çocuğun yetiştirilmesi babadan öte toplum
tarafından gerçekleştirilmektedir.
Çerkes
aile yaşamında günümüzde de geçeliliğini koruyan
akrabalık, eş-dost ilişkisi oldukça geniş ve yaygındır
ve toplumsal yaşayışın hala bu sıcaklıkla yürümesinin
önemli nedenlerindendir.
Çerkes
genç kız ve erkekler arasındaki ilişki son derece açık
ve olağandır. "Zekes" diye adlandırılan toplantılarda
kızlar ve erkekler birarada bulunur. Bu toplantılara
gençler birbirleriyle tanışır, oynar ve "Kaşenlik"
yapar.
Kaşenlik karşı cinslerin duygu düşüncelerini sözlerle
paylaşarak birbirlerinitanıması olarak
adlandırılandırılabilir. Ve eş seçmede Çerkeslerde tek
kurumdur. Evliliğe ön hazırlık olan bu kurumun sağlam
temellere dayanmasıyla eşler arasında geçimsizliklere
ve boşanmalara rastlanmaz.
Çerkeslerde evlilik saygı uyandıran mutluluk nedeni olan
bir kurumdur. Evlilik büyük bir düğünle kurulur ve bu
düğüne büyük önem verilir. Düğünü yapan aileye sosyal
yardımda bulunmak bir gelenek olduğu kadar, yardıma
katılmamak ayıp sayılmaktadır.
Düğünlerde ailenin tanıdıkları ve akrabalar dışında da
çevre köylere tek tek haber verilir. Düğünlere katılan
misafirler köyde yaşayanlar tarafından paylaşılarak
ağırlanır. Düğünler birkaç gün sürer . bu düğünlerde
erkek kendi düğününe katılamaz ve ortalıkta görülmez,
bir arkadaşının ailesinin yanında kalır. Düğün sonrası
evlenen kişinin evine getirilmesi yine kendi arkadaşları
tarafından düzenlenen bir törenle olur.
Günümüze geldiğimizde bunca renkli ögelerin yeraldığı
Çerkes toplumsal yaşayışında zamanla değişiklikler
olduğu gözlenmektedir. Kent yaşamı, ekonomik nedenler,
dünyadaki değişim rüzgarları eski adetlerin
uygulanmasını zorlaştırmaktadır.