ÇERKESLERDE TOPLUMSAL YAŞAYIŞ
 

Çerkeslerde toplumsal yaşayış süreçleri, diğer tüm otoktan halklar gibi kabilesel düzenle başlamıştır. Toplum tek bir birey gibidir,  bireyde herkes gibi düşünür. Toplumda birlik düzeyi oldukça yüksektir. Toplumu kontrol eden dolayısıyla toplumsal yaşayışa yön veren " Xabze" dir. Xabze kontrol gücünün yanısıra bir de yaptırım gücü vardır. Xabze, toplumsal yaşayışa uyumsuz davranışlara da barındırdığı kurallar çerçevesinde yaptırımlar uygular.

Çerkes toplumunda sınıfsal çatışmalara fazla rastlanmaz. Sınıflar arasında keskin bir sınır yoktur. Kollektivizm yani birlikte hareket etme uygusu hakimdir. Bunun bir sonucu olarak da toplumsal yaşayış uyum içerisinde sürer.

Çerkeslerde toplumsal yaşayışı şu başlıklar halinde inceleyebiliriz;

1.Toplumsal yaşayışa yön verenler: Adetler, gelenekler

Gelenek genel anlamda, geçmişten gelen ve toplum üyelerinin kökleşmiş alışkanlıklarını ifade etmektedir. Gelenekler uygulandıkları zamana ve yere göre değişiklikler gösterirler görenekler ise daha yaptırımsız olup toplumdaki görgüye dayanır. Göreneklerin  uzun süre kullanılmış olması ve geçerliliği onu anlamlı kılmaktadır. Toplumda gelenek ve görenek kavramları töre ile ifade edilebilir ve her ikisinin toplumsal yaşayışta önemli yerleri vardır.

Gelenek ve görenekler kökleşmiş alışkanlılar olup ihtiyacı karşılamaz hale gelince ya toplum tarafından değiştirilir yada terk edilir.

Tarihlerinde birçok acı ve zulüm yaşamış olan Çerkesler tüm bu olumsuzluklara rağmen, toplum içinde olabildiğince özgür yaşayıp, gelenek ve göreneklerine kati şekilde bağlı kalmışlardır. İnsan ilişkilerindeki bu olumlu atmosfer, bireylerin topluma ve kendilerine karşı duydukları uyum davranışı sorumluluklarıyla ilgilidir.

Çerkes toplumunda feodal düzenin meydana getirdiği kölelik ve asilik gibi kurumlar toplumu kesin çizgilerle ayırmamakla beraber sınıfsal yapının olduğu doğrudur. Ancak bu sınıflar arasında çatışma ve sürtüşmeye dönüşmemiştir. Ancak toplumda asil sınıftan birisiyle köle sınıfından birinin evlenmesine rastlanmamıştır.

Çerkes toplumsal yaazşyışında önemli özelliklerden biriside büyüğe gösterilen saygıdır. Hatta bu konudaki en iyi örnek yaşlıların bulunduğu büyük  Çerkes Ailelerinde evdeki gelin konumundaki kadının büyüklerle beraber yemek yememesi, konuşmaması, oturmaması ve saygılı davranmadı bunun ifadesidir.

Bunun dışında Çerkeslerde; bulunulan mekana biridi geldiğinde büyük/küçük herkesin onu ayağa kalkaraka karşılaması, namus ve saygı içerisinde onurlr  yaşam; insanları ayırmadan tümüne saygıyla yaklaşmak, güçsüzlere yardımcı olmak, yedirip içirmek, konukseverlik, iyi/kötü günde beraber olmak, yardımlaşmak gibi geleneklerde toplumsal yaşayışta önemli rol oynamaktadır.

2.Aile Akrabalık İlişkileri

Akrabalık ilişkileri içerisinde THAMADE diye anılan kişilerin aldığı kararlar tüm akrablara için geçerli olmaktadır.

Aynı zamanda olaylar toplantılar dışındaki biraraya gelişlerin hepsinde (yaşlı-genç) bir Thamade'lik kurumu bulunur. Thamade topluluğun en yaşlısı olarak topluluğa başkanlık eder. Toplulukta olnan her birey onun aldığı kararlara uymak zorunda olup onun izniyle hareket etmektedir.

Çerkes toplumunda aile içinde sert ve sıkı nir disiplin vardır, aile küçüklerinin alınacak kararlarda önemli bir etkisi ve katkısı yoktur. Fakat alınan kararları uygulamaktadırlar.

Yaşlılara ailede ve toplumda büyük bir önem verilir. Aldığı kararlar niteliğindedir. Erkek yaşı ilerledikçe otoritesi dahada artmaktadır.

Ayrıca çocuklar evlendikten sonra başka bir ev kursalar bile baba evi ile ilşkilerini koparmamaktadırlar.

Ailede bir iş bölümü vardır. Kadın; ev içinde yeme-içmeyle ev temizliğiyle, çamaşırlala, çocuk bakımıyla, dışarıdaki inekleri sağmayla ve kümes hayvanlarına bakmakla sorumludur. Erke ise ev dışındaki işleri yapar ve evi geçindirir.

Çerkes toplumunda çocuğun yetiştirilmesi babadan öte toplum tarafından gerçekleştirilmektedir.

Çerkes aile yaşamında günümüzde de geçeliliğini koruyan akrabalık, eş-dost ilişkisi oldukça geniş ve yaygındır ve toplumsal yaşayışın hala bu sıcaklıkla yürümesinin önemli nedenlerindendir.

3.      Eş  Seçme ve Akrabalık

Çerkes genç kız ve erkekler arasındaki ilişki son derece açık ve olağandır. "Zekes" diye adlandırılan toplantılarda kızlar ve erkekler birarada bulunur. Bu toplantılara gençler birbirleriyle tanışır, oynar ve "Kaşenlik" yapar.

Kaşenlik karşı cinslerin duygu düşüncelerini sözlerle paylaşarak birbirlerinitanıması olarak adlandırılandırılabilir. Ve eş seçmede Çerkeslerde tek kurumdur. Evliliğe ön hazırlık olan bu kurumun sağlam temellere dayanmasıyla  eşler arasında geçimsizliklere ve boşanmalara rastlanmaz.

Çerkeslerde evlilik saygı uyandıran mutluluk nedeni olan bir kurumdur. Evlilik  büyük bir düğünle kurulur ve bu düğüne büyük önem verilir. Düğünü yapan aileye sosyal yardımda bulunmak bir gelenek olduğu kadar, yardıma katılmamak ayıp sayılmaktadır.

Düğünlerde ailenin tanıdıkları ve akrabalar dışında da çevre köylere tek tek haber verilir. Düğünlere katılan misafirler köyde yaşayanlar tarafından paylaşılarak ağırlanır. Düğünler birkaç gün sürer . bu düğünlerde erkek kendi düğününe katılamaz ve ortalıkta görülmez, bir arkadaşının ailesinin yanında kalır. Düğün sonrası evlenen kişinin evine getirilmesi yine kendi arkadaşları tarafından düzenlenen bir törenle olur.

 Günümüze geldiğimizde bunca renkli ögelerin yeraldığı Çerkes toplumsal yaşayışında zamanla değişiklikler olduğu gözlenmektedir. Kent yaşamı, ekonomik nedenler, dünyadaki değişim rüzgarları eski adetlerin uygulanmasını zorlaştırmaktadır.

 
 

 

..
...