|
 KAMÇI,
anlaşıldığı gibi. Ata vurmak için yapılmıştır ancak Adıge
erkeği kamçıyı vurmak üzere, atı için çok nadir kullanırdı.
Kamçı onun için bir elbise gibi ata bindiği zaman
kullanacağı, sağ eliyle tuttuğu atın aksesuarlarından bir
parçası olmuştur.
Kamçının
sapını yapmak için kullandıkları malzemeler en çok hamkutey(хьамк1ут1ей)
yemişen, şopşıkuey (щ1опщык1уей) ağaçlarından olurdu.
İçinde
sayıca feden i(yassı ince deri, sırım) çok olarak örülmüş
kamçı daha kıymetli sayılırdı. Kamçının yaprağına mısırıbdz
ile(deri delgisi) 1–4 arası delik açılır, kenarlarına (ştapkha
ile) nakış atılırdı.
Kamçının
örülmesi: Hepsinden önce üzeri, ip şeklindeki derilerle (feden)
örülecek olan iç kısmı (kumıle) hazırlanır. İç kısmı kalın
deriden uygun olacak şekilde yuvarlak, 50 cm. uzunluğunda,
arka tarafı biraz kalın, uç tarafı birazcık yassı olacak
şekilde kesilir. Daha sonra yay gibi sert, esnek yassı
şıvgın, şekilde 1 de gör üldüğü
gibi eğilir. Kumılenin çevrisini dolanacak özel kesilmiş
ince derinin(sırım) uzunluğunu kumılenin iki katı uzunlukta
kesiyorlar. Örnek verecek olursak; kumılenin kalınlığı 5 mm.
İse, onu 18 mm. Uzunluğunda iplik dolanır. Feden(sırım)
olarak hazırlayacakları malzemenin eni 18 mm. Dir. (feden
yaşıpenu felırır 18 mm. yibuğuağu yağahazır). Kumılenin
üstüne kaç tane feden öreceklerse (6–8–10) 18 i bu sayıya
taksim ediyorlar. 6 feden olarak öreceklerse (18: 6 = 3),
her fedeni 3 mm. Eninde hazırlıyorlar. 8 fedenle örmek
istiyorlarsa (18:8=2,2) her fedeni 2.2 cm. eninde
hazırlıyorlar. 10 fedenle örmek istiyorlarsa (18:10=1,8) 1,8
cm. eninde hazırlıyorlar.
 Feden
olarak kullanılacak malzemenin kalın tarafı kesilmeden 6–7
cm uzun bırakılır bunlar kumılenin arkasına sarılır, iki ucu
yaya(şabzekhu) sıkı sıkıya bağlanır ondan sonra kamçı örmeye
başlanır. Örerlerken fedenler hafif ıslak olur, her taraftan
esneterek(en, boy) sıkıca sarılarak birbirine geçirilir. Bu
iş yapılırken şekil 2 de görülen aletten istifade edilir. Bu
alet tahtadan yapılmış; uzunluğu 10–12 cm. eni 2–3 cm.
kalınlığı 1 cm. veya 2 cm. dir. Bunun bir tarafından kumıle
geçebilecek şekilde delinir. Bu aletin içinden kumıleyi
geçirip ucunu yaya bağlıyorlar. Bu aletle örgü yapılırken
sık, sık geriye doğru bastırıldığında örgü sıkı ve sağlam
olacaktır.
Kış
Hazretali
Çeviri:
Atalık Rafet
kafkasfederasyonu.org
Щ1опщыр
зыраухуныр
ЩIопщым,
зэрыгурыIуэгъуэщи, шым иреуэу аращ, ауэ адыгэлIым
зэзэмызэххэт апхуэдэу щищIыр, ар фащэ хъуати Iэ ижьымкIэ
иIыгъ къудейуэ арат.
ЩIопщыкъур
нэхъ къызыхащIыкIыу щытар хьэмкIутIей, щIопщыкъуей
жыгхэращ.
Фэдэн
нэхъыбэу зыхэухуэна щIопщыр нэхъ ягъэлъапIэрт. ЩIопщ
тхьэмпэм гъуанэ зыщыплI мысырыбдзкIэ хуащIырти, нэз
къыздекIуэкIым щтапхъэкIэ нэпкъыжьэ традзэжырт.
ЩIопщ
ухуэныкIэ. Псом япэу фэдэнхэр зытраухуэнэну кумылэр
ягъэхьэзыр. Ар фэ Iувым къыхащIыкI хъурейуэ, сантиметр 50
и кIыхьагъыу, мащIэу и дакъэмкIэ нэхъ Iуву, и
щхьэкIэмкIэ нэхъ пIащIэу. Абы къыкIэлъыкIуэу чы пIащэ
ткIий шабзэкъум ещхьу къагъэш (сур.1). Кумылэ ящIыну фэм и
зэхуэдитIым деж хуэзэу къапщ и хъуреягъым къекIуэкIыр.
Псалъэм папщIэ, кумылэм и Iувагъыр миллиметритху хъумэ,
абы къокIуэкI миллиметр 18 хъу Iуданэ. Фэдэну ясыпэну
фэлъырыр миллиметр 18 и бгъуагъыу ягъэхьэзыр. Фэдэн дапщэ
кумылэм траухуэнэну мурад ящIами (6, 8, 10) а бжыгъэм
18-р хуагуэш. Фэдэнихыу яухуэнынумэ (18:6=3), фэдэн къэс
миллиметрищ и бгъуагъыу ясыпэ, фэдэниймэ - миллиметри 2,2-рэ
(18:8=2,2), фэдэнипщIым - зы миллиметррэ пщIанийрэ
(18:10=1,8).
Фэлъырым и
нэхъ Iув лъэныкъуэмкIэ ямысыпу сантиметрих-блы къагъанэри,
ар кумылэ дакъэм кърашэкI, шабзэкъум кIапитIри быдэу
ирапхыжри, щIопщ ухуэныным щIадзэ. ЩаухуэнкIэ фэдэнхэр
мащIэу ягъэпсыIэурэ ткIийуэ и бгъуитIымкIи, и щIыбымкIи
яшэщIауэ зэрагъэтIысхьэ. Апхуэдэу щащIкIэ къагъэсэбэп пхъэ
Iэмэпсымэ (сур.2). Абы и кIыхьагъщ сантиметри 10 - 12, и
бгъуагъщ сантиметритI-щы, и Iувагъщ зы сантиметр е тIу.
Абы и зы кIапэмкIэ кумылэр хуэфIу икIыу яугъуэн. Абы
кумылэр иралъэфри, и кIапэр шабзэкъум ирапхыж. А
пхъэмкIэ щIэх-щIэхыурэ фэдэн зэблэхыпIэм удэуэмэ, ухуэнар
фIыуэ зэрегъэтIысхьэ.
КIыщ
Хьэзрэталий
|