Psıne'den...

Kaybolmakta Olan Bir Dil Nedir?

Bugün dünyada 6000 dil mevcuttur ve bunların yarısının kaybolma tehdidi karşısında olduğu tahmin edilmektedir. Çoğu durumda, iki ya da birçok dilin bir arada yaşaması, içlerinden birini yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bırakır: Gerçekten de, yerleşik bir fikrin tersine olarak, çokdillilik konumlanışları, tekdillilik konumlanışlarından daha yaygındır.

Kimi düşünürlerce felsefi bir sorun olarak ele alınan “dil”, iletişimin temel noktasını oluşturduğu için böylesi bir önem teşkil etmektedir. Dilin bir işlevi de ‘bilme’de kendini gösterir. Dünyaya, doğaya, değer taşıyan nesnelere ve insanlara ilişkin bilinç ufkumuz hep bu ‘bilme’de temellenir. Yaşama dünyasındaki tüm yapıp etmeleriyle ilişkilerini insana açıp sergileyen bir bilgi türüdür bu. İşte bilgi alanının ötesinde yer alan bu varoluşçu bilgiyi kuran, koruyan, aktaran dildir (N.Uygur 1984:s16).

Dil toplum yaşamının temelidir ve şüphesiz ki; insan faaliyetlerinin en eskilerinden biridir. İnsanla birlikte gelişmiş olduğu savunulmaktadır fakat nasıl meydana gelmiş olduğu bir sırdır, kesin olarak hiç bir şey söylenememektedir ve tahminlerde bulunmak güçtür.

Dünyaca ünlü araştırmacı yazar George Hewitt ile yaptığımız bağlantı sonucunda, kendisinin Abhaz Dili ile tanışması ve yayınları üzerine bize göndermeyi memnuniyetle kabul ettiği röportaj içerikli yazısını ‘Nart Dergisi’ okuyucularının ilgisine sunuyoruz.

Kafkasya tarihin eski dönemlerinden beri birçok halkın bir arada yaşadığı, kendine özgü tarihi-etnografik yapısı olan bir bölgedir. Azeriler, Gürcüler, Ermeniler gibi nüfusu milyonlarla sayılan büyük halkların yanında, Dağıstan’da olduğu gibi nüfusları birkaç bini geçmeyen halklar da yaşamaktadır.

Wubıh dili denince akla ilk gelen kişi ''Son Wubıh'' olarak isimlendirilen Tevfik Esenç’tir. Manyas'ın Hacıosman Köyünün bu efsane adamı Prof. Georges Dumezil ile yıllarca çalışarak bu dile emek vermiş ve dilin kayda geçirilmesine olanak sağlamıştır ancak ''Bir dile, bir ömür yetmiyor'' diyerek dile ait yapılacak bir çok şey olduğunu dile getirmiştir.

Dillerin kaynağı hakkında eski bir soru:
Hz.Adem Hangi Dili Konuşuyordu? 

Dil aileleri ve gen havuzları:
Dillerin ortak bir atası bulunabilir mi?

Dünyada, günümüzde yaklaşık 6,000 dil bulunmaktadır, her biri, Dil Bilimci Michael Krauss’un deyişi ile ‘...insanın kolektif dehasının eşine az rastlanan bir başarısıdır.’ Yıl, bu kültürel mirasların biyolojik türler ve arkeolojik çalışmalarda olduğu gibi korunması ve gün yüzüne çıkarılmasını temel almıştır.

İlk Adıgece alfabenin yayımlandığı günü biliyor musunuz? 14 Mart 1853.  14 Mart, Bersey Wumar tarafından Tiflis’te ilk Adıge Alfabesi’nin yayımlanışının yıldönümü, Adıgecenin (tekrar) yazılı hale geldiği bir dönüm noktası...

Adıge dili Adıge ulusunun köküdür, yaşamıdır, yaşantısıdır, canıdır. “Dil yiterse yokoluruz, kanı olan sakınsın” yüreğimize ulaşan bu sözler Adıge şairi Beşştoque X’ebas tarafından cemiyete yapılan bir çağrıdır. Tarihe bakıtığımızda Adıge dilinin en eski dillerden birisi olduğunu görürüz, bizim dilimiz kadar ses açısından zengin başka dil yoktur dersek abatrmış olmayız. İşte bu zenginliği korumak ulusun her ferdi için bir görevdir.

Adıgecenin sorunları son yıllarda en fazla uğraşılan ulusal problemlerin başında yeralıyor. Bu amaçla yapılanlar da az değil. Adıgecenin devlet dili olması için yasa çıkarıldı. Dili korumak ve geliştirmek, bu amaçla gerekli politik çalışmaları yürütmek üzere bilimadamları, devlet görevlileri, öğretmenlerden oluşan ve Cumhurbaşkanına bağlı olarak görev yapan bir kurul oluşturuldu.

Dil ulusun canıdır. Dil sayesinde ulusun fertleri birbiriyle anlaşır, birbirlerine bağlanır ve birlik olurlar. Ulusu başkalarından farklı kılan onun dilidir. Ulusun dili geliştirilmezse uzun ömürlü olabileceğini umut etmek mümkün değildir. Bu durumda yokoluş kaçınılmaz olur. Bu gerçeği iyi kavrayan birçok devlet yöneticileri asırlar içerisinde hükmetmek istedikleri halkların dillerini zorla kaybettirmişlerdir.

Dil ulusun canıdır. Dil sayesinde ulusun fertleri birbiriyle anlaşır, birbirlerine bağlanır ve birlik olurlar. Ulusu başkalarından farklı kılan onun dilidir. Ulusun dili geliştirilmezse uzun ömürlü olabileceğini umut etmek mümkün değildir. Bu durumda yokoluş kaçınılmaz olur. Bu gerçeği iyi kavrayan birçok devlet yöneticileri asırlar içerisinde hükmetmek istedikleri halkların dillerini zorla kaybettirmişlerdir.