|
Kuzey Osetya (Alanya) Rusya Federasyonu'na bağlı olup
yönetim şekli cumhuriyettir. Osetya halkının
özgür iradesiyle seçilmiş bir parlamentosu ve cumhurbaşkanı
vardır.
Genel Bilgiler
Sınırları:
Doğu: İnguş Cumhuriyeti
Batı: Kabardey Balkar Cumhuriyeti
Kuzey: Rusya Federasyonu
Güney: Gürcistan Cumhuriyeti ve Güney Osetya
Yüzölçümü:
8000 km2
Nüfusu:
646000
Nüfus yoğunluğu:
Km2 başına 81 kişi
Başşehri:
Vladikafkas
Alanya'nın idari bölümü: 1 il, 8 ilçe ve 105 kadar büyük
yerleşim yeri "köyü" vardır.
Nüfus
Nüfusun %50'si başkentte, %50'si de ilçelerde ve köylerde
oturmaktadır. Nüfusun %60'ı İron, %40'ı Rus, Azeri, Gürcü,
Yahudi, Çeçen, Tatar, Ukraynalı, Misketler ve Çingeneler'den
oluşmaktadır.
Osetya nüfusunun artış sebebinin başında Gürcüstan
yönetiminin Güney Osetya'da yakın tarihte yaptığı ve
2000-2500 kişinin ölümüyle sonuçlanan soykırımdan Kuzey
Osetya'ya kaçan İronlarla, Türki Devletlerinden Misketler
gelmektedir.
Halen Kuzey Osetya’da, Güney Osetya'dan göçen 26000 ve
Gürcüstan’ın muhtelif bölgelerinden göçen 40000 kişi olmak
üzere toplam 66000 İron yaşamaktadır.
Güney Osetya'nın 100000 olan nüfusunun %65'i İron iken,
bugün bu sayı 39000’e düşmüştür. Bunun yanında Gürcüstan’ın
muhtelif yerlerinde dağınık olarak yaşayan 100000 İron
varken, bu sayı 60000 kişiye düşmüştür.
Diğer bir deyişle zorunlu göç öncesi Güney Osetya ve
Gürcüstan'ın diğer bölgelerinde 165000 İron yaşamakta iken
bugün bu sayı 86000 kişiye düşmüştür. Bu da Gürcüstan
yönetiminin binlerce yıldan beri Güney Osetya'da yaşayan
İronlar'a ne kadar düşmanca davrandığını açıkça
göstermektedir.
Coğrafi Durumu
Kuzey Osetya 'Alanya'nın güneyi tamamen dağlık olup dağlar
yüzölçümünün tahminen % 35-40 ını kaplamaktadır. % 20 si
ormanlık, geriye kalan % 40-45'i ise tarıma elverişlidir.
Kuzey Osetya’nın dağlarını iki bölümde inceleyebiliriz:
1- Buzullu Dağlar (Doğudan batıya doğru, Kazbek 5033m,
Cimara 4780m, Şırğ Berzend 4146m, Adayıhoğ 4646m, Tepli
4423m, Vilpata 4638m, Karavgom 4363m, Labada 4314m)
2- Buzulsuz Dağlar (Doğudan batıya doğru, Şarlam 2867m,
Ştolovaya 2993m, Çişin Hoğ 2823m, Trav Hoğ 2979m, Kion Hoğ
3420m, Vaza 3529m). Bu dağlar iç Osetya'ya yayılmışlardır.
Kuzey Osetya'nın geçitleri: (Doğudan batıya doğru): Daryal (Daryan
veya Arvıkonı) 2250m, Tırşı Efceg 3132m (Efceg İronca geçit
demektir), Rukı Efceg 2996m, Cedoyı Efceg 3004m, Koşkı Efceg
3630m, Mamişonı Efceg 2828m, Gurcı Efceg, Gebe Efceg,
Kırıvaşı Efceg. Bu geçitler Kafkas sıradağlarında olup en
önemlileri Daryal Geçidi Gürcü askeri yolu üzerinde, Ruk
Geçidi Kafkas ana yolu üzerinde olup 3660m uzunluğunda bir
tünelle Kuzey Osetya’yı, Güney Osetya’ya bağlamıştır.
Mamişon Geçidi, Oset askeri yolu üzerindedir.
Ayrıca İç Osetya’da da önemli geçitler vardır. Bunlar Gerçek
Efceg, Şanıbayı Efceg, Dergevşu Efceg, Kakkedurı Efceg,
Kurttatı Efceg, Mijurı Efceg, Jigudı Efceg, Kajatı Efceg ve
Kazatficek Efceg
Kuzey Osetya’daki vadileri birbirine bağlayan bu geçitlerin
yükseklikleri 2000m’nin üzerindedir.
Kuzey Osetya Vadileri (Doğudan batıya doğru): Arvı Kom (Kom
İronca ‘vadi’ demektir), Şanıbayı Kom, Dergevşı Kom, Kurtatı
Kom, Kubanı Kom, Narı Kom, Kaşarayı Kom, Alagiri Kom ve
Digurı Kom.
Bu vadilerdeki topraklar tarıma ve hayvancılığa elverişli
olup, yamaçları ormanlarla kaplı suları ise gözyaşı kadar
berraktır.
Kuzey Osetya akarsuları (Doğudan batıya doğru): Şunşayı Don
(Don İronca su demektir), Terçi Don (Terek Nehri), Gizel
Don, Fiyag Don, İri Don ‘Ardon’, Vurş Don ve İrefi Don.
Ayrıca dünyanın en kısa akarsuyu 30m uzunlukta olup, Kurtatı
Kom’da (Kurtatı Vadisinde) bulunmaktadır.
Bu saydığımız akarsularla Kuzey Osetya’nın tarıma elverişli
arazisinin hemen hepsi sulanabilir durumdadır.
Kuzey Osetya ‘Alanya’ çeşitli hastalıklara iyi gelen şifalı
suları ile de ün kazanmıştır. Bunlar muhtelif vadilere
yayılmış olup adetleri 250 kadardır.
Şifalı suların bulunduğu yerlere yeterince oteller
yapılmıştır. Ayrıca ihtiyaca cevap verecek şekilde
lokantalar vardır.
Kuzey Osetya ‘Alanya’nın Kültürel Durumu
Kuzey Osetya Rusya Federasyonu’na bağlı cumhuriyetler
arasında kültür seviyesi en yüksek olanlardan biridir. Okur
yazar oranı %100’dür. Yüksek eğitim düzeyi %70-80 arasında
olup eğitim teknik ağırlıklıdır. İlköğretim 11 yıldır.
Başkent Vladikafkas’ta dünya standartlarında iki üniversite
mevcuttur. Bu üniversitelerin bünyesinde çeşitli fakülteler
vardır. Bu fakültelerde İronca ağırlıklı eğitim de
verilmektedir.
Başkent Vladikafkas’ta 6 adet tiyatro, 3-4 adet müze
mevcuttur. Tiyatrolarda Rusça ve İronca eserler temsil
edilmektedir. Bu tiyatrolardan ikisi çocuk tiyatrosudur.
Tiyatroların fazlalığı o milletin kültür seviyesinin en
belirgin göstergesidir.
Müzelerinde İskitler’e, Sarmatlar’a ve Alanlar’a ait
enteresan kalıntılar sergilenmektedir. Alan Cengaverleri’ne
ait oldukları saptanan sivri kafatasları görülmeye değer
kalıntılardır.
Terek Nehri kenarında tahminen 300 yıl önce Azerbaycan
zenginlerinden birinin İron sevgilisine kavuşamaması üzerine
aşkının hatırası olarak yaptırdığı iki minareli görkemli
cami ibadete yeni açılmıştır.
Osetya halkının tahminen %70’i Hıristiyan, %30’u ise
Müslümandır.
‘Dergevşı Kom Vadisi’nde dünyada bir benzeri bulunmayan ve
‘Ölüler Şehri’ diye adlandırılan yerüstü mezarları
turistlerin ilgisini çekmektedir. Ayrıca Osetya’nın bütün
vadilerinde, o vadiye hakim olmuş eski ailelere ait
gözetleme kuleleri ve kaleleri vardır. Ayrıca kule
şeklindeki mezarlarla, eski yeraltı mezarlarını ve İslam
dini esaslarına göre düzenlenmiş mezarları bir arada görmek
şaşırtıcıdır.
Kurttatı Vadisi’nde, Cengizhan baskınları (1223-1225)
sırasında korunabilmek amacıyla inşa edilen ve giriş kapısı
bugüne kadar belirlenemeyen bir kale mevcuttur. Kale
çıkışının kıl merdivenlerle yapıldığı kanaatı hakimdir
(Prof. Pelti Taymuraz).
Vellacir Vadisi’nde Hıristiyan dininin ilk kabulü sırasında
(910-915) inşa edilmiş birçok kilise mevcut ise de bunların
en önemlisi ve en görkemlisi Meryem Ana ‘Madı Mayrem’
kilisesidir.
En eski kilise ise, devlet otoritesinin Alanlarca, dini
otoritenin yerli halktan Şağil’ler tarafından temsil
edildiği devirde Gürcü Krallarınca yaptırılan Nujal
kilisesidir.
Kuzey Osetya ‘Alanya’ Ekonomisi
Osetya’da ekonomi temelde tarım ve hayvancılığa
dayanmaktadır. Ekonomide şahıs teşebbüsü henüz
gelişmemiştir. Teşebbüs sahipleri dış ülkelerden
gelmektedir. Türk firmalarının inşaat sektöründeki yeri
büyüktür. Osetya maden bakımından zengin olmakla birlikte
henüz işletmeciliği başlamamıştır. Tarihsel yazıtlarda ise
altın ve gümüş madenlerinin su gibi bol olduğu
belirtilmektedir.
Yalnız Kurttatı Vadisinde küçük ve ilkel bir kurşun
işletmesi mevcut olup, halk bu işletmeden suları kirletmesi
nedeniyle şikâyetçidir. Orman ürünleri ve mermer
işletmeciliği yeni başlamıştır.
Osetya’nın şehirlerinde, ilçelerinde ve bunlara bağlı
köylerde doğalgaz ve elektrik vardır. Bu nedenle katı yakıt
kullanılmamaktadır. Dolayısıyla mevcut ormanlar tahrip
edilmemektedir. Petrol ve doğalgaz Rusya’dan gelmektedir.
Elektrik kendi hidroelektrik santrallerinde üretilmektedir.
Kaban Vadisi’nde Koban Köyü halkından biri tarafından yıllar
önce yapılan hidroelektrik santrali, o kişinin anısına
hürmeten sökülmemiş ve halen Koban Köyü bu santralden
aydınlatılmaktadır. Son zamanlarda Mozdok yakınlarında
yapılan petrol sondajlarından olumlu sonuçlar alınacağı ümit
edilmektedir.
Nart Dergisi 5. Sayı - 1998
|