Kuzeybatı
Kafkasya'nın orta kesiminde yer alan bu Cumhuriyetin
yüzölçümü 14.100 km², nüfusu 415.000'dir. Başkenti Çerkesk
kentidir. Ülkenin doğusunda Kabardey-Balkar Cumhuriyeti,
kuzeyinde Stavropol ve Krasnodar illeri, batısında yine
Krasnodar toprakları ve güneyinde Abhazya Cumhuriyeti ile
Gürcistan yer alır.
Nüfusunun 52.000'i Adığe kökenli (Kabardey, Besleney),
34.000'i Abaza (Abazin), 156.000'i Karaçay, 12.000'i Nogay
ve geri kalanı ise Rus, Ukraynalı, Oset, Ermeni ve diğer
halklardan oluşur. Başlıca yerleşim merkezleri; Başkent
Çerkesk, Karaçayevsk, Teberda, Arxhız, Kurcinuvo, Elbruzski,
Üst-Ceguta, Yerkin-Şahar, Udarnıy'dır. Daha küçük yerleşim
yerleri pek çoktur.
Gum Lowkıt,
Koydan, Kubina, Psıj, Kara Pago, Alburğan (Biyberd), Yincig
Çık'uın, T'ap'ant'a, Abaza Hable, Malo Abazinski, Staro
Kubinsk, Novo Kubinsk, Apsuwa köyleri Abazin'dir.
Jako (Alesçırey), Aliberdukovsk (Hağundokhuey), Habaz (Khasey
Hable), Zeyıko (Hatoxhşıkhuey), Koşhable, Yincigişxue,
Besleney, Vak'ojıle (Doxhşıkhuey), Adığe Hable, Yersakhon
(Abaza Hable), Baralki, Humara (Abıkkuhable) köyleri
Adıge'dir.
Ordjonikidzevski, Kosta Hetagurova köyleri Oset'tir.Yerkin
Halk, Yerkin Yurt, Adil Halk, Kızıl Togay, Yerkin-Şahar
Nogay'dır.
Hurzuk, Kart
Curt, Uçkulan, Teberda, Elbrusski, Duvut, Cazlık, Mara, Novi
Karaçay, Kumuş, Sarı Tüz, Pravukubansky, Krasnogorskaya,
Cöbetey, Eltarkaç, Kızıl Kala, Pervomayskoe, Üçköken,
Krasnıy-Kurgan, Hasavut, Maruha, Zelençuk, Darzus, Arhız,
Karaçaylıdır.
Ülke, kuzeyden güneye yükselirken Abhazya ve Gürcistan
sınırında en yüksek kesime ulaşılır. Bu yüksek kesim,
Abhazya ve Gürcistan sınırında bir duvar halini alır.
Karaçay-Çerkes, Kabardey-Balkar Cumhuriyetleri topraklarının
birleştiği bir yerde bulunan Elbrus (Oşhamaxue), Dıh Tav,
Dombay bu dik silsile üzerindeki önemli doruklardır. 2200
metreye kadar çam, ladin ve köknar ormanları ile kaplı olan
dağların daha yukarılarında alp tipi otlak ve yaylalar
bulunmaktadır. 3100 metreden yukarıları ise buzullarla
kaplıdır. Buzullarla beslenen Kuban (Psıjj) Nehri'nin,
Uçkulan, Hurzuk, Duvut, Teberda, Arhız ve Laba kolları
Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti topraklarından doğmaktadır. Yine
bu cumhuriyet topraklarından doğan Kuma (Gum) Irmağı da
Hazar Denizi'ne dökülür.
Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti'nde hayvan (koyun-sığır) üretimi
ve tarım ekonominin ana öğelerini oluşturmaktadır. Kuzeyden
güneye doğru gidildikçe tarım alanları azalır. Yerini
otlaklar ve hayvancılık alır. Hayvancılığın gelişmesine
paralel olarak özellikle Karaçay bölgelerinde yün, elişi
örgü yapma adeta bir sektör halini almıştır.
Daha kuzeyde, ovalarda tahıl, mısır, meyve, sebze
yetiştirilmektedir. Karaçay-Çerkes'te ağır endüstri
kuruluşları yok denecek kadar azdır. Küçük gıda endüstrisi
işletmeleri, deri ayakkabı, çanta, valiz üreten bir fabrika
ve kiremit tuğla fabrikaları bulunmaktadır.
Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti'ni oluşturan halkın temel öğesi
Adıge, Abaza, Karaçay ve Rus halklarıdır. Karaçay-Çerkes'te
yaşayan Adıge toplumu, önceki bölümlerde genel olarak Adıge
Halkı ile ilgili bölüm içerisinde işlendiğinden bu bölümde
Abaza (Abazin) ve Karaçay Halkları ele alınacaktır. |