14.-17. yüzyıllar
arası Karaçay tarihinin en az incelenen dönemlerinden
biridir. Karaçay halkının bu dönemler arasında Kafkasya'nın
hangi bölgesinde yaşadıkları henüz kesin olarak
aydınlatılamayan sorunlardan birini teşkil etmektedir. O
dönemin tarihi, kültürü, yaşantısı hakkında bilim adamları
çeşitli görüşler ileri sürmektedir. Bunun en büyük sebebi,
bu döneme ait yazılı belgelerin azlığı ve arkeolojik
buluntuların yeterince incelenememesidir. Ancak son yıllarda
ortaya çıkarılan yeni arkeolojik kalıntılar bu problemin
çözümünü kolaylaştırmıştır.
Bilindiği gibi Rus yazılı kaynaklarında Karaçay adı, ilk
olarak 1649 yılında görülmektedir. O yıl Moskovalı elçiler -
F. Elçin ve P. Zaharev - GürcistanGürcüstan'a giderlerken
yolda 15 gün Karaçaylılara misafir olmuşlar, fakat
yazdıkları notlarda, GürcistanGürcüstan'a hangi yoldan
gittiklerini belirtmemişlerdir. Gürcüstan'a Elbrus Dağının
doğusundaki Bashan vadisi Tonguzorun geçidinden ya da
Elbrus'un batısındaki Kuban vadisi Mahar geçidinden gitmek
mümkündür. Fakat Moskovalı elçilerin notlarında bunlar
belirtilmediği için Karaçay halkının 1649 yılında Bakhsan
vadisinde mi, yoksa Kuban vadisinde mi yaşadıkları sorusunun
cevabı karanlıkta kalmaktadır.
Bilim adamları bu konuda değişik görüşler ileri
sürmektedirler. Kafkasya tarihi ve etnolojisi uzmanı olan
L.İ.Lavrov'a göre, 1649 yılında Karaçaylar henüz Elbrus'un
doğusundaki Bahsan vadisinde yaşamaktaydılar. (Biciyev,
1978; 226)
Tarihçi H.Laypanov
ve Arkeolog E.P.Alekseyeva, Karaçaylıların 14.-15.
yüzyıllarda Bakhsan'da ve Kuban Irmağı'nın kaynak bölgesinde
yaşadıklarını belirtmektedirler. Tarihçi E.N. Kuşeva,
Moskovalı elçilerin 1649 yılında GürcistanGürcüstan'a Kuban
vadisinden gittiklerini, onların misafir oldukları
Karaçaylıların Kuban Irmağı'nın kaynak bölgesindeki Ullu
Karaçay'da yaşadıklarını ileri sürmektedir. (Biciyev, 1978;
227)
Karaçaylıların Elbrus Dağı'nın batısındaki Kuban vadisine
göçmeden önce Bakhsan'da yaşadıklarına eski Karaçay halk
destanlarından Batır Karça ve Kanşavbiy gibi destanlar da
şahitlik etmektedir. Bu destanlarda, Bakhsan vadisinde geçen
olaylar anlatılmaktadır. Karaçaylarla Kabardey Çerkesleri
arasındaki savaş ve mücadeleleri anlatan bu destanlarda
Kabardey Prensleri Aslanbek, Kaziy ve Kurgok'un adları
anılmaktadır. Bu prenslerin hepsi 17. yüzyıldan önce
yaşamışlardır. Bütün bunların Karaçaylıların 17. yüzyıldan
önce Bakhsan vadisinde yaşadıklarını belgelemektedir.
Karaçayların
16. yüzyıl sonlarında Kabardey Çerkeslerinin baskısı
sonucunda Bakhsan'dan Elbrus dağının batısındaki Kuban
vadisine göç ettikleri anlaşılmaktadır.
Karaçay folklorunda bu konuyla ilgili olarak anlatılan ve
günümüze kadar gelen destan parçaları da bu görüşü
doğrulamaktadır.
17. yüzyılda
Karaçaylıların Bakhsan'dan Kuban vadisine göç edip
yerleştiklerini o dönemden kalan yazılı kaynaklar da
belgelemektedir. İtalyan Misyoner A.Lamberti'nin 1654
yılında çizdiği bir haritada Karaçaylılar Elbrus Dağı'nın
batısında, şimdi yaşadıkları Ullu Karaçay bölgesinde
gösterilmişlerdir.
1743'te Kabardey ve Kumuk prenslerinin yabancı devlet
heyetlerine verdikleri bilgilere göre de Karaçaylar, o
yıllarda Kuban vadisinde yaşamaktadırlar.
Eldeki bilgilere göre Karaçaylıların 14.-17. yüzyıllar
arasındaki dönemi Bakhsan vadisinde geçirdikleri ve daha
sonra şimdiki yerlerine geldikleri anlaşılmaktadır. |