|
Kuzey Kafkasya Cumhuriyetleri içerisinde en geniş yüzölçümü
ve en çok nüfusa sahip olan Dağıstan'ın yüzölçümü 50.300
km², nüfusu ise 2 milyon civarındadır. Başkenti Hazar
kıyısındaki Mahaçkale, başlıca kentleri Derbent, Buynaks,
Kaspyski, Hasavyurt'tur.
Yirmiden fazla dilin konuşulduğu ülkede etnik yapı da
çeşitlilik gösterir; Ma'rulaa (Avar % 28), Lezgi (% 12), Lak
(% 6), Tabasaran (% 5), Tsadah (Dargi) (% 18), Kumukh (%
12), Rus (% 9), Diğerleri (% 10)'dur.
Yirmiden fazla dilin konuşulduğu ülkede etnik yapı da
çeşitlilik gösterir. Halkı üç ana unsurda toplanır. Dağıstan
nüfusunun % 75'i Kafkasya'nın otohtonları olan halklardan
oluşur. Bunlardan başka Turaniler % 15 ve Ariler (% 10)
ülkenin diğer etnik unsurlarını oluştururlar. Dağıstan'ın
otohton halkları bir çok araştırmacıya göre aynı etnik
kökenden gelmektedir.
Halkın % 90'ı Müslüman, % 9'u Hıristiyan ve % 1'i de
Musevi'dir.
Düşler ve mitler ülkesi Kafkasya'nın güzide bir köşesi olan
Dağıstan, adına yaraşır dağlık, tepelik arazisi ve bu
araziyi nakış nakış işleyen irili ufaklı sayısız ırmağı ile
dünyanın en enteresan ülkelerinden biridir.
Dağıstan, bir dağlar ülkesidir. Avrupa'nın Güneydoğu
ucundaki bu küçük ülkenin doğu sınırları boyunca Hazar (Kaspi)
Denizi uzanır. Batısında Çeçenistan Cumhuriyeti yer alır.
Kuzeyindeki Rusya Federasyonu ile sınırlarını Kuma Nehri
belirler. Ülkeyi sulayan sayısız ırmaklardan bazıları Terek,
Samur, Sulak, Kurak vb.dir.
İklimi karasal sayılabilir. Yazları sıcak ve kurudur. Temmuz
ayında sıcaklık 23 derece civarındadır. Dağlarda yaz
geceleri bile oldukça soğuktur.
Dağlık bölgenin bitki örtüsü yüksek tepelerde çam ve huş
ağacından, kanyon ve vadilerde ise yaprak döken ağaçlı
ormanlardan oluşur. Ağaç sınırının üzerinde Alp çayırları
bulunur. Hazar Denizi sahillerinde genellikle tuzlu
bataklıklar ve yer yer kumsallar bulunmaktadır. Ülkenin
Rusya sınırına yakın bölgesi yarı çöl yarı bozkır
özellikleri gösterir.
Dağıstan sıradağları silsile halinde, ülkenin güney komşusu
olan Azerbaycan'ın sınırları içine girmektedir. Ülkenin
kuzey kesiminde bozkır, onun hemen altında sahil kesiminde
Terek Irmağı'nın Hazar Denizi ile birleşerek oluşturduğu
delta ve bataklık araziler bulunur. Ülkenin deniz sahilleri,
uzunca fakat dar bir şerit halinde düzlük şeklinde uzanır.
Bu düzlükler petrol ve doğalgaz yataklarının bulunduğu
bölgelerdir. Ayrıca bu düzlükler tarım, bağcılık ve
meyvacılık yapılan arazilerle doludur. Bu dar sahil
şeridinin hemen bitiminde, ülkenin iç kesimlerine gittikçe
yükselen, dağlar başlar. Bu sarp, aşılmaz, yer yer kanyonlar
oluşturan ve yer yer de vadi ve uçurumlarla birbirinden
ayrılan dağlar Dağıstan iç platosunu içine alır.
Dağıstan sanayi ülkesi değildir. Ülke halkının geçimi
genellikle tarım, hayvancılık ve geleneksel el sanatlarıdır.
Terek Deltası ve Hazar Denizi boyunca uzanan sahil şeridi
boyunca tarım ve bağcılık yapılır. Ülke topraklarının % 15'i
ekime elverişlidir. Tarım alanların da buğday, mısır, pirinç
üretilir. Yüksek ve yaylalık yörelerde büyük ve küçükbaş
hayvan yetiştiriciliği yapılır. Ayrıca ülkede, elma, armut,
kayısı, üzüm gibi birçok meyva türü üretilir. Bu yüzden
konserve sanayii gelişmiştir. Sanayi ürünleri ağırlıklı
olarak el aletleri vs. den oluşur. Dağıstan halıları ülkenin
her yerinde üretilir. Lezgi, Tabasaran, Dargi halıları
oldukça değerlidir. Bu halılar genellikle küçük boyutlu,
seccade şeklindedir. Oldukça ince dokunan düğüm ipleri
yünden olur ve kısa kesilir. Çözgüleri yün atkıları ise
pamuktandır. Desenler çok parçalı ve geometrik olup, parlak
ve renkli bir mozaikten oluşur. Demir işleme de gelişmiş bir
sanat dalıdır. Petrol ve doğalgaz yönünden zengin topraklara
sahip Dağıstan'da kömür cevheri, azrak metal ve demir
içermeyen metal yatakları da vardır. Öteki önemli sanayiler
makine yapımı, inşaat malzemeleri yapımı, kereste işleme,
cam, şarap ve gıda işleme alanlarındandır. Ülke ekonomisinde
Hazar Denizinde balık ve havyar üretimi de önemli bir yer
tutar. |