|
Sovyetler Birliği döneminde
Çeçen-İnguş Otonom Cumhuriyeti, (9 Kasım 1991'de
bağımsızlığını ilan ederek Çeçenya Cumhuriyeti-İçkeriya)
adını alan bu ülke, 5 Aralık 1936 tarihinde kurulmuştur.
Ancak, II.Dünya Savaşı'nda Çeçenler ve İnguşlar, Almanlarla
işbirliği yaptıkları gerekçesiyle sürgün edilerek Cumhuriyet
ortadan kaldırılmış, 9 Ocak 1957'de yeniden kurulmasına izin
verilmiştir.
Kuzeyde Rusya Federasyonu'nun
Stavropol Eyaleti (kray), kuzeydoğu ve doğuda Dağıstan Özerk
Cumhuriyeti, batıda Kuzey Osetya Özerk Cumhuriyeti, güneyde
Gürcistan Cumhuriyeti ile
çevrilmiştir. Yüzölçümü 19.300 km² (İnguşetya:2.000 km²,
Çeçenya:17.900 km²) , nüfusu bugün itibariyle (İnguşetya ile
birlikte toplam olarak) 1.300.000 civarındadır. 17 yönetim
birimine (rayon) ayrılmıştır. Sınırları içinde 3 şehir ve 3
tane de şehir tipinde yerleşim merkezi vardır. Çeçenya'nın
başkenti Caharkhale (Grozni, Sunjkhale), İnguşetya'nın
Başkenti Nazran'dır.
Kuzey Kafkasya'nın güneydoğu
bölümünde bulunan Çeçenya Cumhuriyeti, Kafkas Sıradağlarının
kuzey etekleriyle Terek Düzlüğü'nün (Nogay Stepi) güney
kesimini kaplamaktadır. Güney sınırlarında bulunan Tebulos-Mta
Dağının yüksekliği 4.494 metreye erişir. Bu dağ kil
şistleriyle, porfirit ve diyabaz intruzyonlarından
oluşmuştur. Terek dağları ile Terek Irmağı üzerinde
Tereküstü Düzlüğü uzanır. Cumhuriyetin kuzey bölümü Terek
Düzlüğü içindedir.
Yeraltı servetleri bakımından
Çeçenistan Cumhuriyeti oldukça zengindir. Petrol ve yeraltı
gazlarına hemen hemen her yerde rastlanır. Maden suyu
kaynakları çoktur. Yapı gereçleri (kireç taşı, marn, alçı,
kuvars kumu, kil) de boldur.
İklim bakımından Çeçenistan
Cumhuriyeti büyük bir değişiklik gösterir. Kuzey bölümünde
kara iklimi hakimdir. Yazlar sıcak olup uzun sürer. (Temmuz
ayı sıcaklık ortalaması 25,5 ˚C, Ocak ayı ortalaması ise –4
˚C). Kışlar ılık olup fazla kar yağmaz. Yeşillik süresi (vegetation)
233 gündür. Yıllık yağış tutarı 300-450 mm'dir. Dağ eteklerinde sıcaklık
ortalaması ocakta –5 °C, Temmuzda 19-22 °C, yağış tutarı 600-700 mm, yeşillik süresi 220-224
gündür.
Akarsuları Cumhuriyeti
doğu-batı doğrultusunda kesen Terek Irmağı havzasına
bağlıdır. Ayrıca Terek'in büyük bir kolu olan Sunja Irmağı
anılabilir. Sunja birçok kolların birleşmesinden meydana
gelir. En büyük kolları buzul sularıyla beslenen Assa ve
Argun Irmaklarıdır. Irmaklar önemli hidro enerjiye sahiptir.
Akarsulardan sulama işlerinde de faydalanılır. Düzlüklerde
ve dağlarda göller de vardır. En büyük gölü ülkenin
güneydoğu ucundaki Kezenoyam'dır.
Terek Düzlüğünde verimli
topraklar yanında kumluklar da vardır. Terek ve Sunja
dağları çernozyomla kaplıdır. Çeçen düzlüğünde çernozyomla
örtülü yerlerden başka, vadilerde alüvyonlara da
rastlanmaktadır.
Bitki örtüsü bu toprak durumuna
bağlıdır. Terek düzlüğünün güney kesimi ekime elverişlidir.
Kuzey kesimi ise kumlu bir yarı çöl durumundadır. Terek
vadisinde çayır bitkileri hakimdir. Terek düzlüğü ekim
yapmaya da elverişlidir. Dağlık bölgelerde 1600-2000 metre arasında geniş
yapraklı ormanlar (ak gürgen gibi) yer alır. 1600-2000
metreden sonra ise Alp çayırları yetişir.
Dağ ormanlarında yaşayan
hayvanlar arasında boz ayı, kurt, tilki, yaban domuzu,
Kafkas orman kedisi vardır. Kuşlar arasında sülün ve
bıldırcın önemli yer tutar. Terek düzlüğünde kemirgenler
(tavşan, tarla faresi) ve sürüngenler yaygındır. Bunlardan
başka çakal, karsak gibi hayvanlara da rastlanır.
Çeçenistan'ın büyük şehirleri
Grozni, Gudermes, Malgobek'tir. Özellikle bağımsızlık
ilanından sonra Rus nüfusunda azalma olmuştur. Çeçenistan
eski Sovyetlerin en eski ve en büyük petrol bölgelerinden
biridir. Bu bakımdan petrol endüstrisi gelişmiştir. Bundan
başka, enerji kaynakları da işletilmektedir. Kimya, makina,
maden ve besin endüstrisi de anılmaya değer.
Tarım alanında tahıl ekimi,
bağcılık, bahçecilik ve hayvancılık başta gelir.
|