 Cumhurbaşkanı
Abdullah Gül sürpriz bir şekilde 20 Kasım gecesi Gürcistan’a
gitti. 21 Kasım’da “Demirden İpekyolu” olarak adlandırılan
Bakü-Tiflis-Kars (BTK) Demiryolu Projesi’nin Gürcistan’da
yer alan bölümünün sembolik temelini Gürcistan Devlet
Başkanı Mikheil Saakaşvili ve Azerbaycan Devlet Başkanı
İlham Aliyev ile birlikte attı.
Avrupa-Asya
demiryolu ağı Türkiye’yi aşarak Ermenistan'a uzanıyor ve
Ermenistan'da üç kola ayrılıyor. Bunlardan birincisi (Kars-Gümrü-Ayrum-Marneuli-Tiflis
yoluyla) Gürcistan’a, ikincisi (İçevan-Kazakh-Bakü yoluyla)
Azerbaycan’a, üçüncüsü de (Kars-Gümrü-Erivan-Nahçıvan-Meğri-Bakü
yoluyla) yine Azerbaycan’a ulaşıyor. Azerbaycan-Ermenistan
savaşı sırasında Türkiye’nin Ermenistan sınır kapılarını
(Alican Karayolu Sınır Kapısı ve Akyaka Demiryolu Sınır
Kapısı) 1993 Nisan’ında kapatması, Ermenistan üzerinden
demiryolu ile eski Sovyet cumhuriyetlerine bağlanan
Türkiye’nin doğrudan demiryolu bağlantısının kesilmesine yol
açmıştı. Dolayısıyla Türkiye, Ermenistan’dan Gürcistan’a;
Gürcistan üzerinden Rusya Federasyonu ve Azerbaycan’a; Rusya
Federasyonu ve Azerbaycan üzerinden Ukrayna, Orta Asya ve
Çin’e ulaşamaz hale gelmişti. Günümüzde Türkiye ile Orta
Asya ve Çin arasında demiryolu taşımacılığı İran üzerinden
gerçekleştiriliyor. Bu nedenle, Türkiye Ermenistan’ı
devreden çıkaracak alternatif demiryolu projeleri
oluşturmaya başlamış durumda. BTK Demiryolu Projesi ile
Türkiye-Gürcistan-Azerbaycan arasında Batum-Hopa Demiryolu
Projesi; Türkiye-Gürcistan-Rusya Federasyonu arasında
Samsun-Poti Hattı ve Türkiye-Gürcistan arasında yük
taşımacılığına olanak sağlayacak alternatif ağların
kurulması çözüm yolları olarak gündeme geliyor.
BTK
Demiryolu Projesi, Türkiye ile Gürcistan arasında doğrudan
bir hat kurulmasını ve bu hattın Azerbaycan'daki mevcut
hatta bağlanmasını öngörüyor. BTK, Doğu'da Hazar üzerinden
Çin ile Kazakistan'ın Aktau Limanı arasında inşa edilecek
demiryolu hattıyla, Batı'da ise Boğaz geçişli Marmaray tüp
geçidi üzerinden Avrupa demiryolu ağıyla birlikte, Asya ile
Avrupa arasında önemli bağlantılardan birini oluşturacak.
BTK, Asya ve Avrupa arasında yolcu ve yük taşımacılığı
alanında yeni imkanlar sunacak. Böylece, Bakü-Hazar-Türkmenbaşı-Almatı-Çin
güzergahı sayesinde, Trans-Asya demiryolu ağının da bir
parçası haline gelecek.
Toplam 124
km. uzunluğunda olan demiryolunun 92 km.’lik bölümü
Türkiye’den, 32 km.’lik bölümü ise Gürcistan’dan geçecek. Bu
bağlamda, Türkiye tarafında 68 km., Gürcistan tarafında ise
30 km. olmak üzere toplam 98 km.’lik yeni demiryolunun
yapımı ve ayrıca Gürcistan’da Ahalkelek-Akhali-Marabda
arasındaki mevcut 160 km.’lik hattın da onarılması
planlanıyor. Tek hat olarak düşünülen demiryolunun inşasının
2010 yılında tamamlanması öngörülüyor. Kars-Tiflis-Bakü
demiryolu projesi çerçevesinde yılda 1 milyon 500 bin yolcu
ve 3 milyon ton yük taşınması hedefleniyor. 2034 yılında ise
bu hat üzerinden yılda 3 milyon 500 bin yolcu ve 16 milyon
500 bin ton yük taşınması öngörülüyor.
Ermenistan’ı
baypas eden BTK Demiryolu Projesi’nin yaşama geçirilmesi hem
Ermenistan’da hem de özellikle Ermeni diasporasının güçlü
olduğu ülkelerde tepkilere neden olmuştu. ABD’deki Ermeni
lobisinin ABD dış politikası üzerindeki etkisinin Kongre
seçimleri ile birlikte daha da artması, ABD ile iyi
ilişkilere sahip olan Gürcistan’ın BTK Demiryolu Projesi’ni
sürekli ertelemesine yol açmaktaydı. Nitekim, Saakaşvili’nin
19 Aralık 2006 tarihinde Ankara’ya yaptığı resmî ziyaret
sırasında da Türkiye, Gürcistan’dan sınır buluşma
noktalarını gösteren haritalar ve koordinatlar ile ilgili
onay sürecini hızlandırmasını talep etmişti ancak Gürcüler
bu talebe kesin bir cevap vermekten kaçınmışlardı.
Gecikmeler nedeniyle, 2007 yılının ilk altı ayı içerisinde
başlaması öngörülen BTK Demiryolu Projesi çerçevesindeki
demiryolu inşaatına başlanamamıştı.
Bu bağlamda,
BTK Demiryolu Projesi’nin Gürcistan bölümünün sembolik
temelini, Gürcistan’da 5 Ocak 2008 tarihinde yapılacak olan
devlet başkanlığı seçimleri öncesinde, muhalefetin
gösterilerinden yorulmuş olan Saakaşvili’nin kredisini
yükseltmek için yapılmış bir seçim yatırımı olarak
yorumlamak yanlış olmayacak. Aylardır bir türlü görüşmeleri
sonuçlanmayan ve Türkiye ile Gürcistan arasındaki ekonomik
ilişkilere yeni bir ivme kazandıracak olan 'Serbest Ticaret
Anlaşması' ile 'Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi
Anlaşması'nın Gül’ün Tiflis ziyareti sırasında hızla
imzalanması da Ankara’nın Gürcistan’ın istikrarı için
Saakaşvili’ye açık desteğinin diğer kanıtları olarak
değerlendiriliyor.
|