Adıge gelenekleri yüzlerce yıllık ömre sahiptirler, onlar uzun asırları aşarak, insanlıkla, doğrulukla, akıl ve onurla bezendiler.

Böyle bir güzelliği Adıgeler ateşten, güçlü savaşlardan ve başka bir çok zorluktan korudular. Onlarla pekişerek Adıge ulusal kültürünün zenginliği günümüzde ulaştı. Tarih Adıge geleneklerinin köklerinin çok derinlere ulaştığını bize gösteriyor. Onlar komşu uluslarımızla da sınırlı kalmadı: Adıge kültürü bütün dünyada tanındı, yazarlar, temsilciler, ülkemizi ziyaret eden misafirler, gezginler Adıgeler ve kültürleri hakkında bir çok önemli kitap yazdılar.

İyi huylu, terbiyeli, eğitimli birine rastladıklarında komşu uluslarımız: “Adıge gibi” diye nitelerlerdi. Adıgelerin komşularının bunu söylemelerinin bir nedeni vardı: onlarda büyük insaniyet görüyorlardı, namusluydular, asla yalan söylemezlerdi, sözlerinde dururlardı, içlerine girdiğinde misafirperverdiler, sıkıntıya düştüğünüzde hemen yardımınıza koşarlardı… Bütün bu vasıfları taşıyabilmesi için, Adıgeler nesillerini sürekli ulusal kültürle eğitilerek geçmişten günümüze geldiler.

Ulusumuzun eski zamanlardan beri taşıdığı geleneklerin zenginliği günümüze kadar ulaştı -bu herkesçe aşikar ve ortadadır. Nasılsa da eskilerin taşıdıkları bütün gelenekler, olduğu gibi günümüze ulaşmadı- onlardan arta kalan karşılıklı anlayış, geleneklerin içeriği ve kökleridir.
Adıge geleneklerinin sağlıklı ve zengin bir içeriğe sahip olduklarına kimse şüphe duymuyor: onlardan bir şey eksilmiş veya eklenmişse de yapılarında bir değişme yaşanmadı. Bizim görevimiz onu korumak, geliştirmek, neslimize öğretmektir.

Filoloji bilimleri doktoru Wunerıkho Mir’in ‘Adıge Xabze’ adlı harika kitapları bu konuya yöneliktir. (1-7. sınıflarda okuyan çocuklara ulusal kültürümüzü öğretmek amacıyla, 6 kitaptan oluşan seri yakın zamanda Maykop’ta yayınlandı)

W. Mir ‘'Adıge Xhabze” isimli eserine(yeni nesillere hitaben) şöyle bir önsözle başlıyor: “Adıge ulusunun umudu sizlersiniz. Ulusun canı dili ve kültürüdür. Adıgece'yi geliştirerek, Adıge kültürünün ışığında, Adıge varlığını sürdüreceğinize güveniyoruz.” Kitapları yazan W. Mir ve ona yardımcı olanlar ( Çuyakho Ali, Jıgun Mariye gibileri) böyle bir sorumluluğa sahiptirler - Onlar Adıge kültürünün zenginliği hakkında gençleri bilgilendirmeyi başardılar.

W. Mir çocukların yaş seviyelerine göre Adıge gelenekleri hakkında onları bilgilendiriyor. 1. sınıfta okuyanlar için seçtikleri kitaplarda çocuklar Adıge geleneklerinin uzun geçmişe sahip olduklarını, ulusun gelişmesi için onların büyük anlam ifade ettiklerini ve geleneklerin öz yapılarının zamanımıza ulaştığını öğreniyorlar. Günümüzde Adıgeler hala bir çok güzel geleneğe sahiptirler - onları çocuklarına öğretiyor ve evlerinde sürdürüyorlar.

Çocuk yaştaki insanın doğru, büyüğe saygılı, terbiyeli, ana dilin ulusla beraber dünyaya gelen en büyük olay olduğunun bilinciyle kendini geliştirmesi gerekir - günümüz gençlerine ‘Adıge Xhabze’ adlı kitabın okutulma sebebi budur.

W. Mir’in kitapları bunu başarabiliyor mu? Şüphesiz. Onlar günümüz gençlerini Adıgelerin çok uzun geçmişe sahip olan önemli gelenekleri hakkında bilgilendiriyor: misafirlere yapılan saygı, onlara gösterilen tavır, anne babalara, büyüklere layık olan saygı ve terbiye, dosta, arkadaşa, yakınlara, akrabalara nasıl davranılması gerektiği.

Geçmiş nesillerin bu şekilde uyguladıkları bir çok gelenek sözünü ettiğimiz kitaplarda günümüz gençlerine okutuluyor. Topluma girdiğinde yada yola çıktığında, hangi gelenekleri ihmal etmemen gerektiği, neyin sana değer getireceği, insanlar arasında senin iyi anılmanı sağlayacak davranışlar - yeni nesillerin bütün bunları bilmesi gereklidir. Sadece bununla sınırlı değil: yüksek değeri olan Adıge geleneklerini uygulayan büyüklerimizi örnek olarak, gençlerin kendilerini yetiştirmeleri gereklidir. Tarihimiz hakkında derin bilgi sahibi olmaları ve ulusumuzun gelişmesi için, bütün gayretler sarf edilerek, W. Mir’in kitapları gençlere okutuluyor.

1-7. sınıflarda okuyan çocuklar için bütün bunların daha iyi anlaşılır olması için, W. Mir bir çok imkandan yararlanıyor. Sözgelimi, bir gelenekten bahsederken (misafirlik, arkadaşlık, insanlık, doğruluk) onu açık örneklerle belirtiyor, böyle bir geleneği uygulayan ünlü bir kişiyi ve yaşlıların söyledikleri özlü sözler ve atasözlerini anlatıyor. Kitapların sonunda gelenekleri anlatan hikayeler, şiirler, kısa öyküler, Adıge söylencelerinden bazı masallar, ata sözleri, fıkralar yer alıyor. Üzerine konuştuğun geleneğin çocuğun daha iyi aklında kalması için, bütün bunlardan faydalanılması gerektiğine şüphe yok.

Ulusla birlikte geçmişten günümüze olaşan geleneklerin çoğunun zengin ve sağlıklı içeriğe sahip olduğuna şüphe yok. Bu yüzden günümüz geçlerinin bunlarla eğitilmesi gerekiyor. İnsanın ulusal geleneklerden uzaklaşmasını bir yanılgı olarak kabul etmek mümkün. Yeni nesiller ulusal gelenekler gibi anadili de kaybetmemelidirler. Çocukluktan başlayarak, insanın anadilinin tadını alması gereklidir . W. Mir’in kitapları da buna yönelik : her kitapta çocuklarının anlamalarının zor olduğu kelimeleri açıklayan küçük sözlükler bulunuyor. Kitaplar ayrıca Pet’uaş’e Feliks, Khat Tewçüej, Bırsır Abdullah gibi ressamların yaptığı önemli resimlerle süslenmiş.

Adıgey Cumhuriyeti yöneticilerinin girişimiyle Adıgey’de 1-7. sınıflarda Adıge gelenekleri okutulacak Sözünü ettiğimiz kitaplarda bu amaçla hazırlandı. Bizim cumhuriyetimizde de Adıge kültürüne böyle bir bakış açısıyla yaklaşılması ve önemsenmesi gerekiyor. Bu günümüz gençlerinin büyük eksiklik içinde oldukları bir konudur. Bunda bir zorluk olduğunu sanmıyoruz.