|
Rusya’nın yönetim
birimlerine(vilayet) ayrılmasının geçmişi I. Petro’yla
başlar. Rusya’da 1708 yılında 8 yönetim birimi oluşturuldu.
Rus İmparatorluğu'nun sınırları değiştikçe bu vilayetlerin
de sayısında ve sınırlarında değişiklikler yapıldı.
Vilayet sayısı 1745’te 16, 1781’de 40, 19. yüzyılın
sonlarında ise 97 ye ulaştı.
Rusya’nın şehirlerinin çok eski geçmişi ve tarihi kimlikleri
var. Batı Slavları şehirleri korunaklı kaleler şeklinde
kurulurdu. Kale kelimesinin anlamı etrafı çevrili korunaklı
yer anlamına gelir. Bu yapılar önce yavaş yavaş yerel
liderlerin yönetim merkezi ardından ticaret ve tarım
ürünlerinin ve diğer mamullerin Pazar yeri halini alırdı.
10.yüzyılın sonunda bu şekilde bir çok yerleşim merkezi
vardı. 11.yüzyılda bunların sayısı 3 kat arttı. Çeşitli
anlaşmazlık sonucu ortaya çıkan bitmez tükenmez savaşlar
sonucu bir çok küçük yerleşim birimi tahrip ediliyordu.
Moğol ordularınca Rus topraklarındaki bir çok şehir yakılıp
yıkılarak tahrip edildi. Şehirlerin (kalelerin) kuruluşuna
dair tarihi bilgilere bir göz atalım. Novgorod ilk defa
Sofiske Letopiste 859 yılında yer aldı. Doğrusu o zamanlar
şehirlere yönelik bir durumda yoktu. Şehirlerin kuruluş
tarihleri sosyo-politik ya da ideolojik bir bakış açısı söz
konusu olduğunda gündeme gelirdi. Kostroma şehrinin 1213’te
kurulduğu şehir almanağında yazılıdır. Bu bilginin de kökü
letopise dayalıdır. Rostovlular bu şehri yağmalayıp tahrip
ettiler.
Söz konusu şehirlerden söz etmemizin sebebi letopislerde yer
almasıdır. Ancak bugün söz konusu kale kelimesine yüklenen
anlam bugünkü ile aynı değildi. Adige Cumhuriyeti başkenti
Maykop’un hikayesini yazalım. Rusya’nın kaleleri adlı rehber
kitapta aynen şöyle yazılıdır. Maykop 1857 yılında Şhaguaşe
nehrinin sağ yakasındaki yüksek yamaçta Adige toprağında Rus
kalesi olarak inşa edildi. Onun etrafında derin hendekler ve
yüksek bir muhafaza duvarı vardı.
Kale inşasının ardından geçen 10 yılın sonunda yazılı
kaynaklarda yerini aldı ve geçen zaman zarfında da bu bilgi
hep böyle aktarıldı.
Kalenin inşasının ardından şu gelişmeler yaşandı. 1897
yılında arkeolog Vésélovske kalenin kuşattığı Woşşat
tepesini kazdı. Orada bir zamanlar ulusumuzun ileri
gelenlerinden olduğu anlaşılan birine ait mezarda çok büyük
tarihi değeri olan bir çok cisim bulundu. Tarihi eserler M.Ö.
3 bin yılının ikinci yarısına ait idi. Bu kazının ardından
ortaya çıkan kültüre Maykop Kültürü adı verildi. Elde edilen
bilgilere göre kalenin kurulu olduğu yerdeki kurgandan eski
dönemlere ait pek çok kıymetli heykeller çıkarıldı.
Çıkarılan eserler kullanıldıkları tarih ve iş hakkında da
bilgi veriyor. Bu eserler şimdi devlet korumasında
tutuluyor. Krill ve Mefodiy’in ansiklopedisinde sözünü
ettiğimiz buluntulara dair çok önemli ifadeler var. ”Maykop
Kültürü” Maykop tepesine atfen verilmiştir. Çok eski iyi
korunmuş bir yaşam alanı ve şeklinin günümüze ulaşan
kalıntısıdır. Altını çizerek söylüyorum ki korunaklı bir
yaşam alanının kalıntıları olan bu arkeolojik alan konusunda
tarihçilerin de açıkça ortaya koyduğu üzere kuruluş olgusuna
dair başkent sakinlerinde herhangi bir tereddüt söz konusu
değildir.
Maykop şehrinin kuruluş tarihi konusunda tek bir gerçeğin ve
bakış açısının olmasının sebebi nedir? Maykop kültürü
kalıntılarının korunaklı kalenin yanında pek çok sivil
yerleşim öğelerini içerdiğinin de pek çok delili var. Tarihi
kurgan benzeri bir yapı inşası için binlerce kişinin iş gücü
katkısına gereksinimi var. Maykop kültürü buluntuları
bölgenin bir uluslar arası ticaret merkezi olduğunu
ispatlıyor. Bu bağlamda da tarihi ipek yolunu aklımıza
getirelim. Böyle çok zengin tarihi geçmişi olan ve bir
kültüre adını veren dünyada çok az şehir vardır.
Şehrin mevcut yazılı tarihi geçmişini başka yerlerde
şehirlerin tarihinin kolonizatör işgalcilerle başlamış
olduğu savı aynen kabul edilemez. Buna Meksika’nın başkenti
Meksiko’nun kuruluş tarihini örnek verebiliriz. Meksiko
şehrinin kuruluşu 16. yüzyılda İspanyol kolonizatörleri
gelişiyle başladı demek yanlıştır.Zira şehrin
kolonizatörlerden 200 yıl önce kurulduğu rehber kitaplarda
kayıtlıdır.
Rus-Kafkas savaşlarına yönelik daha çok bilgilenmek
isteyenler için bir tarih gerçeği yazalım. 19. yüzyılın ilk
15-20 yılında Rus-Kafkas savaşlarının merkezi Kuzey Batı
Kafkasya bölgesi ve Maykop vadisi idi. Maykop vadisi gibi
yerler tarihçilerce büyük ve önemli yaşamsal bölge olarak
isimlendirilir. General Velyaminov ordusuyla Pşize nehrini
Abdzaxlere saldırı amacıyla geçti. Burada Çar askeri
kurmaylarının pşize nehrini sınır olarak temel aldıklarını
belirtelim. Ancak Çar orduları burada duraklamadı. Rus
orduları Lebepe kalesinden 16 Haziran 1825’te başlattıkları
harekatla 25 Haziran'da Maykop vadisine ulaştılar. 30
Haziranda Abdzax ve Velyaminov orduları arasında çok
şiddetli çarpışmalar oldu. Rus ordusu sivillere karşıda çok
acımasız davrandı büyük sivil kayıplar oldu.
Velyaminov işgal ettiği Şhaguaşe nehri önündeki bölgesi daha
uzak olan Abdzax bölgesine karşı düzenlenecek saldırı
merkezi olarak çok önemsiyordu.Hemen bu bölgede kaleler
yapılması emrini verdi.Abdzaxler bu kalelerin inşasını
engellemek için var güçleriyle mücadele ettiler.Ancak topçu
birliği destekli Rus ordularına karşı yapabilecekleri
fazlada bir şey yoktu. Zira taraflar arasında mukayese kabul
etmeyecek bir güç dengesizliği vardı. O yılın yaz mevsimi
sonunda kalelerin inşası sona ermişti. Maykop kalesinin ilk
komutanı Binbaşı Piryatinske idi.Burada kalenin kurulduğu
yerin bugünkü Maykop’un 15 verst (1.07 km) uzağında ve daha
yukarısındaki bir bölge olduğunu da vurgulayalım.
Kalenin inşasından sonra Velyaminov ordusu Abdzax bölgesinin
daha derinlerine taarruz etmeye ve önüne gelen her şeyi
acımasızca yakıp yıkmaya öldürmeye başladı. Ordu, karşısında
bir direniş kalmadığına hükmedinceye kadar harekata devam
etti. Ardından Maykop kalesine döndü. Bu askeri harekatta
bir çok köyün yanında bütün ekin tarlaları alev tarlasına
döndürülüp yok edildi.
Böyle bir kahramanlığı! gerçekleştiren Velyaminov üstlerince
takdir edildi ve terfi edilerek Kafkas sınır orduları
komutanı olarak Stavropol’a tayin edildi.
Tam burada kendimize soralım.Maykop’un kuruluş tarihi nasıl
bir bilgiye dayandırılıyor. Son söz olarak şunu söylüyorum.
Son yıllarda pek çok hizmet alanına dair yatırımdan söz
ediliyor. Dünyanın bir çok yerinde de turizm yatırımları
önemli bir paya sahip. Zengin tarihi geçmişimizi Maykop
Kültürü buluntularını turizm yatırımları ve tanıtımlarıyla
değerlendirmek ve gelir kapısı yapmak imkan dahilindedir.
Tarihi gerçekleri değiştirmek ve geçmiş kültürleri
önemsememek ile kazanılacak hiçbir şey yoktur.
Adıge Mak
Beslhenıye
Asker
Çeviri : Jade Wumar
|