|
Ünlü arkeolog
Lewpeççe Nurbiy ve Tew Aslan, Türkiye’de düzenlenen Dünya
Adige İşadamları Ekonomik Formu toplantısına katıldılar.
Adige ulusal sorunlarıyla uğraşan A.C.’nin adının
duyulmasına çaba sarf eden bilim adamlarıyla röportaj
yaptık.
- Dünya Adige Gençlik Programı “Gufes”in maddi
katkılarıyla Türkiye’deki toplantıya katıldığınızı
biliyoruz. Yolculuğunuz nasıl geçti?
- “Gufes” başkanlarından Yedic Mehmet’e bu formun
düzenlenmesindeki katkılarından dolayı duyduğumuz
memnuniyeti sözle ifade edemeyebiliriz. Türkiye’de
bulunduğumuz süre içinde hiçbir sorunumuz olmadı. İyi
karşılandık ve iyi ağırlandık. Gelişmelerden halkımız adına,
gelecek adına ümitlendik. Adeta kalbimizi orada bırakarak
geri döndük.
- Ulusal düşüncelere yönelik faydalı işler yapmanın kolay
olmadığını biliyorum. Türkiye’de ne gördünüz? Ulusal bilinç
açısından üzerinde önemle durmayı kararlaştırdığınız temel
nokta nedir?
- Spesifik olarak tamamen Türk tarihine özgü olmasalar da
pek çok müzede pek çok eser gördük. Bronz çağından kalma
antik Roma, Bizans ve diğer Anadolu kültürlerine ait pek çok
eser, temelde Türk kültürüne ait değildir. Türkiye’nin
mevcut toprakları Anadolu diye isimlendiriliyor. Anadolu
Türklerden önce, pek çok kültüre ev sahipliği yapmıştı.
Türkiye kendisine ait olmasa da bu kültürlerin eserlerini
koruma altına almış ve dünya turizminin hizmetine sunmuştur.
Turizme Büyük Önem Veriyorlar
- Arkeolojik, turizm ve ulusal sorun içerikli
yaşadıklarınızı anlatıyorsunuz.
- Hayatın gerçeği budur.Sadece turizm öncelikli ifade
edersek, arkeoloji geride kalır.Onun bilimsel kökenlerini
yeteri kadar irdeleyemeyiz.
-Gözlemleriniz nelerdir?
- Eski yerleşim yerlerine yapılan kazılarda, en önemli
buluntunun üzerine bir koruma yapısı inşa edilmiş. Bu sayede
yapı yağmurdan korunuyor. İnsanlar içine girdiklerinde,
yapının neye benzediği, küpler, kap kacak ve antik değirmen
hakkında bilgi sahibi oluyor. Ardından yerleşim merkezinden
çıkarılan arkeolojik buluntuların sergilendiği müze evi
ziyaret ediyorlar. Tabi ki bunlar ufak bir ücrete tabi. Müze
ziyaretinin ardından orda sergilenen buluntuların minik
boyutlu taklitlerini satın almak da mümkün. Bu da turizmin
getirilerinden biri.
- İfadelerinizden anlaşıldığı kadarıyla Türkiye turizmden
büyük gelir sağlıyor.
Evet büyük bir gelir sağlıyor. İngiltere, Hollanda, Fransa
ve başka bir çok ülkeden gelen turistlerle karşılaştık.
Türkiye’de yaşayanlarda farklı kültürlerin geçmişi hakkında
bilgi ediniyorlar. Japon turistlerle beraber antik Efes
kentini ziyaret ettik. Gerostat’ın yaktığı büyük tarihi
yapıyı, kütüphanesini ve tiyatrosunu gezdik.
Samimiyet-Büyük Güçtür
- Ziyaretiniz de soydaşlarımıza rastladınız mı?
- Toplantıya katılmadan önce Neğuey Yaşar ve eşi Swetlana
bizi karşıladı. Bize İstanbul’dan İzmir’e kadar eşlik
ettiler. Yol boyunca aralıklarla 3 antik şehri görme fırsatı
bulduk. İstanbul Arkeoloji Müzesi’ni de ziyaret ettik.
Müzenin tamamını bir hafta sürede bile gezebilmeniz mümkün
değil. Sayın Neghuey Yaşar ve eşi bizlere yaptırdıkları bu
gezinin yanında bütün ihtiyaçlarımızı da karşıladılar.
Kendilerine çok teşekkür ediyoruz. Onların insani ve
Adigelik hasletlerini yaşadığımız sürece unutmayacağız.
Muhatap olduğumuz diğer soydaşlarımızdan da çok memnunuz.
- Ziyaret ettiğiniz şehirleri henüz söylemediniz.
- Çorum şehrinde ev sahibimiz Ağırcanekhue Hüseyin’di.
Guığejjü Aydın bize üç şehri gezdirdi. Sayın Aydın’ın
anlattıkları ve ziyaretimizde olup bitenler kaleme alınırsa
bir kitap olabilir.
- Adige Xase’ye (dernek) uğradınız mı?
- Sayın Afesıj Emin bizi Adige Xase’ye buyur edenlerdendi.
Hitit ve Adige dili arasındaki benzerlikleri çok net ortaya
koyan Türkçe yazdığı kitabı bizlere hediye etti.
- Adigey’deki Adige Xaseler ile Türkiye’deki Adige
Xaseleri kıyasladınız mı? Birbirine benzemeyen farklılıklar
bağlamında tespitleriniz oldu mu?
- Her Adige Xase'nin kendi yönetimini seçmesi çok güzel bir
örnek. Onlardaki güzellikleri tespit ettiğinizde yaşadıkları
gerçeği daha iyi anlıyorsunuz. Türkiye’de gördüklerimizden
tespit ettiğimiz, soydaşlarımızın diasporik olmalarına
rağmen örf ve adetlerini bırakmama yönünde gayret sarf
ettikleridir.Ankara merkezindeki Xase'de 5-14 yaş arası
Adige elbiseleri giymiş genç dansçıları oyunlar sergilerken
gördük. Ulusal örf ve adetleri anlatan resimlere ve el
sanatlarına sahipler. Adige ulusu yaşadıkları toplumdan
farklılıklarını ortaya koymak niyetinde.
- Sizi ulusal anlamda üzecek bir şeyler karşılaştınız mı?
- Gençler Adigece'yi iyi bilmiyorlar. Bizlerle
konuşamayanları da gördük. Ankara’daki müzeyi ziyaret eden
küçük çocuklarla karşılaştık. Cendar İlhan rehberimizdi.
Müzeyi ziyaret eden çocuklar arasında Adigece bilen olup
olmadığını sorduk. Güler yüzlü, esmer bir kız Bjedughlardan
olduğunu söyledi. Bleneğapttse Setenay kızımız çok yürekten
diyalog kurmak istese de, Adigece bilmiyordu. Bize boynunda
asılı madalyondaki ufak Adige bayrağını gösterdi.
Adige-Abhaz Köyleri
- Adige köylerini ziyaret ettiniz mi? Yaşantıları
hakkında bilgi edindiniz mi?
- Çorum civarında 40 kadar Adige-Abhaz köyü mevcut.
Hazeşıkhue’lardan bir thamadeyle karşılaştık ve uzun uzun
sohbet ettik.
- Anladığım kadarıyla Türkiye’ye yeniden gitmek niyeti ile
geri döndünüz.
- Biz Çorum’da iken Hititlere yönelik arkeologlar, bilim
adamları toplantısına davet edildik. Abhaz ve Adigelerin
kökü Hititlere dayanıyor. Tarih, dil ve arkeolojik
bulgulardan hareketle bu toplantıda elde ettiğimiz bilimsel
verileri, yazılı kaynaklarda bulabileceğimizi sanmıyorum.
- Türkiye ve Adigey arkeologları A.C.’de buluşmayı
düşünüyorlar mı?
- Bu gündemimizde yoktu.Adigey’de yapılan arkeolojik
kazılarda bulunan buluntuların çok özel resimlerini onlara
takdim ettik.
- Türkiye’deki arkeologların toplantısında katılımcılara
hitap etme imkanı buldunuz mu?
- Pişirilmiş topraktan mamul buluntular ve başka arkeolojik
cisimler üzerine toplantıda Rusça bir konuşma yaptım.
Buryatiye, Altay, Özbekistan, Kazakistan, Moskova, St.Petersburg,
Ukrayna, Japonya, Fransa ve başka ülkelerden toplantıya
katılanlarla karşılaştık.
- Ziyaretinizde ilk defa duyduğunuz ve sizi hayrete
düşüren bir şey oldu mu?
- Bu konuda çok şey söyleyebilirim. Hititlerin önce tarihi
Adige topraklarında yaşadığını, Anadolu’ya sonradan
geldiklerini ifade edenlere de rastladık. Arkeolojik ve dil
bilimsel açıdan sorgulanacak çok şey var. Neğuey Yaşar Nart-Tour’un
sahibi ve turizmci.İş yeri de İstanbul merkezli. Eşi de
onunla beraber çalışıyor. Güneşin aydınlattığı yolda
güzergahını şaşırman mümkün değil. Yola devam etmek
isteyeceksin. Türkiye’deki temaslarımız mesleki bilgi ve
tecrübelerimizi arttırmada ve zenginleştirmemizde önemli bir
fırsat oldu. Bu anlamda bize yardımcı olan herkese sonsuz
teşekkürler.
Doğum günü Kutlaması
Arkeolog, ressam, sosyolog, bilim adamı Lhewpeççe Nurbiy
bugün 70 yaşını doldurdu. Sayın Nurbiy’in resimleri
Maykop’ta doğu müzesinde sergileniyor. Bu vesile ile sayın
Nurbiy’in yaş gününü ve sergisini kutluyor, uzun ömürler
diliyoruz.
Adıge Mak
Yemttılh Nurbiy
Çeviri : Jade Wumar
|