|
THAQUIŞINE ASLAN: “Şanslıyız, onun yönetimi zamanında yaşam
standartlarımız daha iyi oldu” dedirterek insanların
gönüllerinde yer etmek istiyorum.
Adıgey Cumhuriyeti
Başkanı Thaquışıne Aslan’ın göreve başladığından beri
değişik gazetelere ve Internet sitelerine verdiği
röportajlar bizim gazetemizde de yer aldı.“Adıge Mak” baş
redaktörünün başkanla yaptığı röportajı sizlerle
paylaşıyoruz.
Soru: Sayın
başkan, başkanlık görevine başladığınız 4 ayı geçti. Bu
zaman içersinde ana hedeflerinize ulaştınız mı? Sözgelimi
kabine bakanlarının izleyeceği politikalar, farklı halkların
birlikteliğine yönelik yaptığınız düzenleme, yasama
organları arasındaki koordineli çalışma gibi konular ne
durumda?
Başkan:
Göreve başladığım zamanki düşüncelerimle şimdi sahip olduğum
düşünceler birbirinden çok farklı.Bizi bekleyen
çözümlenmemiş sorunlar zannettiğimden çok fazla
çıktı.Eksiklik olmayan herhangi bir konu belirtmek pek
mümkün değil.Güney bölgelerindeki federasyonun kurucu
üyelerine kıyasla biz çok geride kaldık.Bırakın 4 ayı 4
yılda dahi yaşam kalitesinin yükseltilip düzene sokulması
zor olacak.Ancak her zaman söylenen “başlanmayan işte yılan
vardır” sözünü bizde söyleyerek tüm gücümüzle imkanlarımız
dahilinde sorunların çözümüne başladık. Öncelikle yerine
getirdiğimiz sorumluluğumuzu çok doğru tespit ettiniz.Oda
çalışacağınız insanlardan güvenebileceklerinizi tespit
etmektir.Cumhuriyet hükümetini oluştururken şahsen
önceliğim seçilecek kişinin ehliyeti oldu. Birikimi olan,
teşkilatçılığı yüksek,çalışkan,önder kişiliği olanları
seçtim. Halklar arası dengelere dikkat ettim.Dost ahbap
ilişkisi olmadan hükümet oluşmuş oldu. Ayrım yapmadan,bir
arada cumhuriyete faydalı olabilmek amacını taşıdığımızı ilk
adımda gösteririz sandım.Yanılmışım.İşe başlamadan bizi
suçlayanlar oldu. Cumhuriyet huzur içinde kazanımlarını
geliştirerek varlığını sürdürürse, provakatif haberleri
yayıp bundan maddi çıkar sağlayanların işleri kötü olacak.
Özellikle belirtmek istiyorum bu şer odaklarına gücümüz
yetecektir.Aynı zamanda Adıgey’in daha iyi yaşam şartlarına
kavuşması için tüm samimiyetimizle çalışacağız.
Soru: Yatırım
şirketlerine bakış açınızı biliyoruz. Bugün için ne
söyleyebilirsiniz? Onlara yatırım yapmaları şartıyla
kanunsuz olarak verilen cumhuriyetimizdeki yer tahsislerinin
yeniden gözden geçirilmesine yönelik yayınladığınız
kararnamenin işlerliği ne durumda?
Başkan: Bu
konuda sevindirici yada tamamen çözümlenmiş denecek bir
durum söz konusu değil.Cumhuriyet bütçesinin %60’ı federal
bütçenin tahsisatından oluşuyor. Bizim faydalanacağımız ve
daha çok kazanç sağlamaya yönelik yapabileceğimiz şey
yatırımcıları davet etmektir.Adıgey’in huzurlu oluşu,
arazilerinin yatırıma müsait olması, güzel yerlere sahip
olması ve Pşize bölgesinin tam ortasında olması iş
dünyasının dikkatini kuvvetle kendine çekiyor.Bu birkaç ayda
iş adamları ile pek çok toplantım oldu. R.F.’nin farklı
bölgelerinden gelenlerin yanında yurt dışındanda ticaret
kuruluşları geldi.Cumhuriyetimizde üretilmesi düşünülen
şeylerde çok ilginç.”Tamam beraber çalışacağız”
diyoruz,anlaşıyoruz ancak ardından işleri geciktiren
sebeplerle karşılaşıyoruz.En önemli sorun cumhuriyetimiz
topraklarındaki mülkiyetin tam olarak tespit edilmemiş
olmasıdır. Rayon yönetimleri toprakları tahmini olarak
paylaştılar. Kiralanan ve satılan topraklar var.Bütün
bunların aydınlanması için değerlendirme gündemli bir
toplantıya öncülük ettim. Toprak mülkiyeti işlemlerini
açıkça ortaya koyacak kanuni düzenlemelerin hayata
geçirilmesinin peşindeyim.
Soru: Adıge
Khale’nin statüsüne uygun bir hale getirilmesi,bununla
beraber orda yaşayanların iş imkanlarına kavuşturulması ve
bunların geliştirilmesi için çalışacağınızı, konunun
takipçisi olacağınızı defalarca söylediniz. Bu anlamda hangi
sorunlar çözümlendi ne gibi sorunlarda çözüm bekliyor?
Başkan:
Başkanlık makamına oturmamın hemen ardından ilk ziyaretimi
Adıge Khale’ye yaptım.Şehir sakinlerinin pek çok sorunu var.
Sözgelimi yıllardır içme suyundan kaynaklanan sorunlara
sahipler. Su kaynaklarının modernleştirilmesinde kullanılmak
üzere 1 milyon rubleyi aşkın parayı tahsis ettik.Sadece
cumhuriyet bütçesi imkanları ile şehrin ekonomisini
geliştirmemiz mümkün değildir. Şehri yeni iş yeri
imkanlarına kavuşturacak projelere yakın zamanda göz attık.
Çok büyük hedefleri olan yatırımcıları da bölgeye
yönlendiriyoruz. Bununla birlikte federal yönetimle
işbirliği içinde şehre yardımcı oluyoruz. Mesela merkezi
yönetimden yapımına başlanmış Adıge Khale’deki okulun
bitirilmesine yönelik nakit yardımı konusunda yardım sözü
aldık.
Soru: Maykop
ispirto fabrikası,şekerleme fabrikası,Cece rayonundaki tuz
fabrikası ve pek çok farklı alanda üretim yapan diğer
işletmelerin sosyo-ekonomik hayatın geliştirilmesi ve
kalkındırılmasına yönelik düzenlemelerle yakından
ilgilisiziniz Bu sonuçları çabuk alınacak bir iş değil. Buna
rağmen bugün kaydedilen gelişmeler nedir?
Başkan:
Şekerleme fabrikası çok iyi çalışıyor.Orda 100’den fazla
kişi için yeni istihdam yaratmak mümkün olduğu halde
fabrikanın imkanları bunu gerçekleştirmeye yetmiyor.Üretimin
arttırılması ve fabrikanın iyileştirilmesine yönelik A.C.’nin
10 milyon ruble fabrikaya maddi kaynak aktarma düşüncesi
var.Yakın geçmişte ziyaret ettiğim konserve fabrikasını
ele alırsak. Orda çocuklara yönelik üretilen meyve suları
kalite açısından en iyilerin içinde yer alıyor.
Fabrikanın yeniden üretime başladığı çok olmadı.Aslını
söylemek gerekirse hükümet olarak önceliğimiz insanların iş
sahibi yapılmasıdır.
Soru: Adıgey
bir tarım cumhuriyetidir.Adıgey’in tarımın geliştirilmesine
yönelik uzun vadeli programların gerekliliği konuyla ilgili
firmaların yaptığı toplantıda ortaya kondu.Tarım konusunda
ve firmaların yatırım imkanlarının iyileştirilmesi konusunda
ne gibi çalışmalar yapıyorsunuz?
Başkan:
Adıghey tarım cumhuriyetidir.Ancak bunu devamlı suretle
söylemek bölgemizi tarım cumhuriyeti yapmaz.Tarım
cumhuriyeti olabilmek için zamanında ekim,sürüm ve hasat
yapmak gerekli.Sovyetler Birliği dağıldığında tarım iş kolu
ülkede başı boş kaldı. Kolxoz ve Sovxozlar önceden olduğu
gibi çalışma imkanından mahrum kaldılar. Ancak bu kurumların
yerine konulacak yapının ne olacağı,nasıl çalışacağı
konusunda o dönem devlet işlerini elinde tutanlar bilgi
sahibi değildiler.Yavaş yavaş tarım sektörü bir kazanım
getirmez oldu.Tarım sektörü devlet desteği görmese
sorunlarını kendi kendine çözemez ve gelişme gösteremez.
Bundan dolayı R.F.’nu oluşturan cumhuriyetlerin hükümetleri
tarımın geliştirilmesi ve komplike bir yapıya kavuşturulması
üzerine çalışmak için toplandılar.Cumhuriyetimizdeki yaşam
alanlarının çoğu kırsal özellikli olup orda yaşayanların iş
imkanına kavuşmalarında öncelikli olarak tarım iş kolu
düşünülmelidir.Bundan dolayı bu iş kolunun geliştirilmesi
için gerekli özeni göstereceğiz.Bu gün Adıgey’de işlenmeyen
50 bin hektar toprak var.Öncelikle bu sorunu çözmemiz
lazım.Yatırımcılarında tarım iş koluna katkılarını
sağlayacağız.Öreğin Karaçay-Çerkes firması “Merküri”’nin
lideri Vyaçeslav Derev ile cumhuriyetimizde hayvancılık
üzerine yatırım yapması konusunda anlaşma sağladık ve
5500 hektar araziyi kiralık olarak verdik.Gerekli tesisler
bu yaz hizmete açılacak.Bunun gibi büyük imkanlara sahip iş
adamlarıyla beraber çalışarak yeni iş alanları açmamız
lazım.
Soru: Turizmin
yaygınlaştırılmasının gündeme gelmesinin üzerinden yıllar
geçti. Özellikle Rusya’da bunu gündeme taşıyan sizsiniz. Bu
R.F. hükümet bakanlarıyla bir araya geldiğinizde daha açıkça
ortaya çıktı.Turizmden faydalanacağımız, cumhuriyet
bütçesini zenginleştirecek sonuçları ortaya koyabilecek
misiniz?
Başkan:
Bunu yapmasak cumhuriyetimizin ekonomisini geliştirme
imkanına sahip olamayız.İfade ettiğiniz gibi federal
hükümetin bakanları ile bir araya geldiğimizde,
Maykop’tan çıkıp Tıghemıps’e ulaşan yolun inşası hususunda
bizimle hem fikir oldular.Burada 6 proje sunmuştuk biri
kabul gördü.Yardımcı olacaklar. Leğue-Nakhe’ye katkıda
bulunacaklar var.Orada çok sayıda dinlenme tesisi
kuracağız.Pek çok devletin ana gelirinin de turizm gelirleri
olduğunu ifade etmek lazım.Cumhuriyetimizin toprakları bu
konuda büyük imkanlara sahip.Dağlar,mağaralar,şelaleler
görülmesi gereken güzel yerlerimiz hiçte az değildir.Bizim
imkanlarımıza sahip olmayan pek çok bölge turizm iş dalının
getirilerinden faydalanma imkanına ulaştı.Ancak bizim
söylemin ötesinde bu güne kadar bir icraatımızın olmadığını
şimdi dosdoğru ortaya koydunuz.
Soru: Yeni
kurulan ailelerin konut sahibi yapılmalarına yönelik
2004-2005 yıllarında uygulanan program sayesinde pek çokları
ev sahipleri oldular. Bundan sonra bir duraklama görüldü.
Bilgilerime göre şuanda iki yüzden fazla aile sıra bekliyor.
Gençlerimiz mevcut programın geliştirilerek uygulanması
beklentisine sahip olabilirler mi?
Başkan:
Yatırımcılar cumhuriyetimize gelip evler inşa etmeye
başlarsa bu konuda çözüm kolaylaşacak.Bugünlere çokça ev
yapılmıyor. Umut verecek çok az şey var .Böyle olsa da
imkanlarımız ölçüsünde gençlere yardım edeceğiz.Programın
uygulamaları da gerçekleşmesi de ilerleyecek. Doğrusu
ümitlerini kaybetmesinler. Ümitlenecek çok şey var.
Soru: R.F.
Federal başkanlar toplantısında öncelikli gündem
maddelerinden biri konut yapımıydı.Toplantıda federal başkan
Putin “Rusya’da yaşayan her kişi için bir metrekare tasarımı
ile her yıl yeni yaşam planlarının yapılması lazım.”dedi. Bu
ölçütün rakamı belli. 145 milyon metrekare yeni konut. Bunun
gerçekleştirilmesinde cumhuriyetimizin sahip olduğu ne gibi
imkanlar var. Kurumlarımız bu yaklaşıma hazır mı?
Başkan:
Kurumlarımız bu konuda çok çok güvenilecek durumda
değil.Üretim konusunda ortaya koydukları net bir şey yok. 4
ulusal proje ele alınırsa konutların yapımı projesine
cumhuriyetimizin katkısı yok. Bu konuda başarımız yok. Bu
projeye katılmak temel hedeflerimiz arasındadır. Federal
merkezi hükümetin bu konuda yardımcı olacağına güvenim
tamdır. Bunu bana söyleten sebeplerde aşikardır. Hangi
konuda federal hükümetten yardım istersek isteyelim tatmin
edici yanıt almadığımız olmadı. Buna rağmen diğer
cumhuriyetlerin çok gerisinde kaldık. Onlara yetişmek zor
oluyor.
Soru:
Açıklamalara göre Rusya’nın 2008-2010 yıllarındaki bütçe
projeleri hazırlandı. Cumhuriyetimizde uygulanacak olan
bütçe bir yıl kapsamlı ise de 3 yıllık bütçe hakkında ne
düşünüyorsunuz.?
Başkan:
Bizim kabul edeceğimiz bütçenin bir yıllık planlamasının
olduğu doğru. Ancak bundan uzun vadeli Rusya finans
belgesini dikkate almayacağımız , ona bağlı açık hedefler
ortaya koymayacağımız anlamı çıkmaz.Gelecek yıldan itibaren
bizde o usul üzerine devam edeceğiz.
Soru:
Federalizmin güney bölgesinin kalkındırılmasına yönelik
programa Adigey Cumhuriyeti de dahil. Sağlanacak maddi
yardım en çok hangi konulara yönelik olacak?
Başkan:
Toplumsal hayatın pek çok alanına yönelik gelişmenin
sağlanması için pek çok program uygulamaya konuluyor. Bütün
bölgeler buna ciddi katkılar veriyor. Kardeş
cumhuriyetlerimiz Kabardey Balkar ve Karaçay Çerkes’e 1,5
milyar dolar tahsisat yapıldı. Biz merkezi hükümetin
yardımını getirecek programlarını savsaklıyoruz. Üzerinde
çalışsak da birkaç milyon ruble tahsisat alabiliyoruz.
Federal programlardan yararlanmak için projeler hazırlamak
lazım. Moskova’ya gidip bakanlarla görüşmek lazım.
Yatırımlar için gerekli paranın, bölge ülkeye katkıda
kullanılacağına inandırıcı bir şekilde ortaya koymadan hiç
kimse size tahsilat vermez. Son 5 yılda hiçbir Adige hükümet
temsilcisi federal merkezde görülmedi. Kaçırdığımız
fırsatları yeniden yakalamak peşindeyiz.Yılın 8 ayında
Moskova’dan ayrılmadan cumhuriyetimize sağlayacağınız
faydalarla uğraşmaları gerektiğini bakanlarıma açıkça
söyledim.
Soru: Ulusal
müzenin, cumhuriyet filarmoni binasının ve merkezi caminin
bir arada Adigey’in başkentinde tek mimari yapıda toplanması
konusunda, Rusyalı mimar Valantin Gavrilov ile yakın
geçmişte bir temasınız oldu . Başkentin daha güzel daha yeni
hale getirilmesi konusunda başka hedefleriniz var mı?
Başkan:
Şehrimizin her yönden güzel ve daha düzenli olması için
çalışacağım. Ben çalıştığım yerin yenilenmesi ile her zaman
ilgiliyim. Üniversiteyi yönetirken düzenlemelere
başladığımda bu hali ile bir okul ortaya çıkacağına kimse
inanmıyordu. Şehrimizin görünümü bizim onurumuzdur. Maykop
misafirlerimizi ağırladığımız ortak evimizdir. Ev çok kirli
, tozlu, eşyalar düzensiz ise bu hoş değildir. Böyle bir eve
girmeyi istemezsiniz. Şehir de böyledir. Misafirhane ,
restoran , dinlenme yeri mevcut değil ise gelmesini
umduğumuz ticaret ehli de gelmez. Bunun için şehrimizin
kalbini de misafirlerimizin unutulmayacakları şekle getirmek
lazım. Bu konuda gerekli düzenlemeleri de yaptık. Sözgelimi
usta kuyumcu Yewtıx Ase’nin “Nartme Yaçıgh” adlı işyerini
şehir parkında konuşlandıracağız.Sözüne ettiğiniz müze ve
tiyatro da üzerinde çalışacağımız projelerdendir.
Hükümdarların, beylerin, yöneticilerin tarihte yer alması
yaptıkları mimari eserler sayesindedir. Bunu da düşünmüyor
değilim.
Soru:Kültür ,
sanat ve literatür bağlamında ne gibi sorunları çözmek
istiyorsunuz?
Başkan:
Sözünü ettiğiniz alanların çalışanlarına , ulusal konularla
ilgilenenlere faydalı olabilmemiz için , ekonomimizin
geliştirilmesi gerekmektedir.Beden eğitimi ve Spora da
yardımcı olmamız lazım. Diğer devlet futbol takımlarına
kıyasla futbol takımımızın da daha iyi olması gerekli.
Soru: Sayın
başkan, göreve başladığınızdan itibaren Adigey ve Krasnodar
Kray ilişkileri samimiyet ve dostluk içerikli oldu. Hangi
konularda daha çok cumhuriyetimiz ve Krasdonora Kray iş
birliğine gidecek?
Başkan:
Tespit ettiğimiz öncelikli iş birliği konuları ekonomi ve
turizmdir. Krasnodar Kray’da dinlenen turistler Adighey’i de
ziyaret edebilir hale getirilebilir. Mesela “Krasnaya
Polyana” ya gelen turistlerin Adıgey Cumhuriyeti ne de
yönlendirilmesi konusunda anlaştık.Krasnodar Kraya yakın
bölgede yaşayan vatandaşlarımız hastalandığında, Kray
merkezi hastanelerinin hastalarımızı kabul etmemesinden
dolayı onların Maykop’a kadar gelmeleri zorunluluğunun
ortaya çıkması en önemli sorunlardan biridir. Böyle bir
ayrım olmaması konusunda çalışmalar yapıyoruz.
Soru: Kıyı
boyunda yaşayan Adigeler’in okullarda anadillerini
öğrenmelerine engeller getirilmeye başlandı.Başka
sıkıntılarda var. Krayda yaşayan vatandaşlarımızın muhatap
kaldıkları muamelenin değişmesi, daha iyiye gitmesi yönünde
bir umut var mı? Tikaçev ile olan diyalogunuzun bu sorunu
çözeceğine dair beklentisi olanlar çok.
Başkan:
Kray valisi ile bir araya geldiğimizde insanlarımıza sıkıntı
veren bütün konularla ilgilendik. Toplantımızda bütün
bakanlıkların temsilcileri katkı sağladı.“Vuspenske Rayonu
yada Kıyı Boyunda yaşayan Şapsıghlar “diye bir konuyu
gündeme almadık. Ancak Adigey’de ve Krasnodar da
yaşayanların sıkıntılarını tespit ettik. Doğruyu söylemek
gerekirse böyle büyük sorunların var olduğunu saymadık.
Ancak onlara yardımcı olmayı,onlara kitap ve gerekli araç
gereçleri götürmeyi kabul ettik.
Soru:
Cumhuriyetimizde sosyo-ekonomik hayatın gerçekleştirilmesi
konusunda hükümetin performansından memnun musunuz?
Başkan:
Yeni biten işler üzerine konuşmak için erken.Henüz bir
değerlendirme yapmadım. Sorumluluklarını tam olarak yerine
getirenlerin olduğunu da biraz daha gelişi güzel iş
yapanların olduğunu da söyleyebiliriz. Ekonomik kalkınmamız
için Moskova’yla ilgili işlerin gösterdiği gelişimden
memnunum. Mesela bütçemizin eksiği olan kısım federal merkez
ile yapılan iş birliği sonucu fazlasıyla tedarik edildi.
Soru: Sayın
başkan görevinizle ilgili olarak gerçekleşmesini istediğiniz
en büyük hedefiniz nedir?
Başkan:
“Şanslıyız, onun yönetimi zamanında yaşam standartlarımız
daha iyi oldu” dedirterek insanların gönüllerinde yer
edebilirsem,hedefimi gerçekleşmiş sayacağım.
Soru:
Cumhuriyetimizin yayın organı Adıge Mak iyi ilişkiler içinde
olduklarınızdan mı? Onun sayfalarında yer alan
açıklamalardan haberdar mısınız?
Başkan: Eve
girdiğimde önce “Sovetskaya Adıgheya” gazetesini okuyorum.
Ardından “Adıghe Mak” ve “Mıyekhuape Khaberxem” ile diğer
yayın organlarından da bilgileniyorum. Adıghe Makhe kötü bir
gazete değil. Hoşuma gitmeyen haberler yayınlanmıyor. Ancak
beni üzen, ulusal gazetemizin az sayıda abonesinin
olmasıdır.
Soru: Bize
vakit ayırdığınız ve röportaj yaptığınız için teşekkür
ederiz.
Başkan: Ben
de teşekkür ederim.
Adıge Mak
Derbe Timur
Çeviri : Jade Wumar
|