Psıne Dergisi No: 4–2008
Ğut lane
Çeviri Atalık Rafet
kafkasfederasyonu.org

Лъэтеувэ- L’etevve

Ayak basma anlamına gelen bu tören aslında çocuğun yürümeye başladığı ilk günlerinde yapılan bir törendir.

Adıgelerde çocuk dünyaya gelince, törenle beşiğe yatırılır. Zaman ilerleyip yürüyebilecek duruma gelince, sıra artık Лъэтеувэ-L’etevve adı verilen törene gelmiştir.

Çocuğun ilk defa kendini kaldırmağa başladığı zamanlarda, ayakları sağlam olsun diyerek taşa bastırırlardı. Küçük çocuğu olan aileler o günden itibaren L’etevve töreni yapmak için hazırlanmaya başlarlardı. Bu törene çocuğun anne ve babasının akrabaları, komşuları, çocuğun yaşıtları çağrılırdı. Davet edilen konukların çokluğu, töreni düzenleyen ailenin durumuna bağlıdır.

Bu tören için özel olarak yuvarlak bir sofra(üçayaklı ane) hazırlanırdı. Yuvarlak sofranın üstüne yuvarlak darı mejagesi de pişirilip konurdu. Geçmiş dönemlerden kalan inançlara göre sofranın ve mejagenin yuvarlak olması kendilerine uğur getirecekti. Onun için mejage özellikle yuvarlak yapılırdı. O gün törene gelenler, yapılan mejageden azıcık bir parçada olsa alıp yemeleri gerekiyordu. Son zamanlarda L’etevve töreninde mejagenin yerini helva aldı. Helvayı darı unu, bal, tereyağından güneş gibi yuvarlak olarak yaparlardı.  Eskiden dağıtılan her bir helva parçasını da yuvarlak olarak yaparlardı, ancak bu gelenek zamanla terk edildi, şimdi yapılan helvayı dört köşe olarak kesip dağıtıyorlar.

Bu törende o dönemin geleneklerine göre çocuğun hangi sanata istekli olduğunu tespit ediyorlardı. Onun için helvanın üstüne beyaz bir bez örtülür, onun üzerine kız çocuklarını ilgilendiren makas, iğne, iplik, yanında kalem, kitap, para gibi şeylerde konurdu. Küçük kız çocuğunun onlardan birini alması gerekiyordu. Sofraya yaklaşan kız çocuğunun sofra üzerindekilerden hangisini alırsa ona göre yeteneği belli oluyordu. Örnek verecek olursak makas almışsa ünlü bir terzi olacak, kitap almışsa yazarlıkta kısmeti var derlerdi. Bu tören aynı zamanda erkek çocuklar içinde yapılır.

L’etevve töreninin açılışını çocuğun büyük annesi «L’etevve türküsünü söyleyerek açardı»:

Türkü söyleme bittikten sonra çocuğu sofranın yakınına getirip serbest bırakırlardı. Çocuk bu andan itibaren sofranın üzerindekilerden birini seçecekti. Bazı yörelerde çocuğun ilk adımını atmadan önce bacaklarının arasından (haluğ-şakhue)- ekmek geçirirlerdi. Bunun anlamı, çocuğun yürümesini engelleyen bağı kesip rahatlatmaktı. Bundan sonra törene davet edilenler yemek verilirdi. Değişik yörelere ve ailenin durumuna göre at yarışları düzenleyenlerde olurdu.

Bu törende hatırlanması gereken çocuklardı. Davet edilen küçükler zevkle ve bol, bol eğlenmeleri gerekirdi. Gelen çocuklar, el ele tutuşup yuvarlak bir halka oluştururlar. Ortaya da o gün tören düzenlenen çocuk alınarak, şarkı söylenirdi. Şarkı söylerlerken yavaş, yavaş dönerler, şarkı bitince de hepsi dururdu. Ortada duran çocuk koşarak şarkı söyleyenlerden birini tutarak seçerdi.

Bu sefer seçilen çocuk ortaya durur diğerleri şarkı söyleyerek dönerlerdi. Oyun çocuklar usanıncaya kadar devam ederdi. Sıcak havalarda bu tören ve oyunlar dışarıda yapılırdı. Eğer tören soğuk havalara rast gelirse uygun olan evlerde, kapalı mekânlarda yapılırdı. Bu güzel günde o küçük çocukların oynayabilecekleri oyunlar çok çeşitlidir. Biz burada örneklerle yetiniyoruz.

Мимэ, мимэ, Nalo Zavurun yazdığı L’etevve töreninde söylenen kebjeklerden(tekerleme) bir tanesini sizler için yazıyoruz:

Yukarda görüldüğü gibi istedikleri isimleri söyleyerek kebjek devam eder, Kebjek sırayla devam ederken «...makueri meşıne-gidiyor korkuyor» sözü kime rast gelirse, kızıyor. Tekrarında «...makueri kehıjır-gidiyor getiriyor» sözü rast geldiğinde sevinerek oyun devam eder gider. Oyun çocuklar usanıncaya kadar tekrar edilerek devam eder. Bu tip oyunların çok çeşitleri vardır. Ayrıca bu törenlerde büyüklerde gegude yaparlardı.

Çocukların eğitimi için bu küçük şarkıların,  oyunların, kebjeklerin çok önemi vardı. Küçük çocukları dışarıya çıkardıkları zaman kuşları gösterip şu küçük şiiri söylerlerdi: Bu şiirin sonunda çocuğu eğlendirmek, hava aldırmak için dışarı çıkartan kişi tır dedikten sonra, «mes, mes» diyerek kuşları gösterirdi.

Bu küçük şiirde kız ve erkek çocuklar içinde söylenenlerdendir. Çok sessiz sakin kız çocuklarını güldürmek için söylerlerdi.

Küçük kız çocuklarının sağlıklı, bol kısmetli, güzel olarak yetişmeleri için şöyle dua ederlerdi:

Küçük kız çocuklarının L’etevveleri için söylenen çok çeşitli şarkılar, oyunlar var. Biz burada sadece örnekler verdik. Hoşça kalın.

                                              PSINE - ПСЫНЭ

www.kafkasfederasyonu.org