Psıne Dergisi No:2–2008
    Meremkul Larise
Çeviri: Atalık Rafet
kafkasfederasyonu.org

ПСЭМ И ДАУЩ

Canın sesi

Haupe Cebrail - Хьа1упэ джэбра1ил  

«Bütün güzelliklere sevdalıyım» – diyebilen bir insan için,  güzelliğin kendisi olmadığına kim şüphe eder.

Ancak güzellik ince ipliklerle dokunmuş kumaş gibi, sayısı çok fazla, bu güzelliklerin hangisinden başlayalım. Haupe Cebrail'in, onun için yaratılmış diyebildiğimiz bestelerinden mi? Besteler için yazdığı şiirlerden mi? Yoksa yaptığı resimlerden mi?

Haupe Cebrail bizimle sohbetimize her şeyin başı olan yaşamdan başladı.

—Hayatın kıymetini insanoğlu ne yazık ki alnını bir yerlere çarptıktan sonra anlıyor.

Ben hayatın acılarıyla erken karşılaştım. Usanmanın ne olduğunu da erken tanıdım. Kendimi bildim bileli usandığımı sanıyorum. Bir zamanlar "yoksa ben yorulmuş olarak mı dünyaya geldim" diye yazdığımı hatırlıyorum . Daha sonraki yıllarda, geride kimse kalmamış gibi düşünerek şöyle aşağıda yatanlara baktığımda, işte o zaman anladım hayatın kıymetli olduğunu. Hayatın yaşanması gerektiğini. Hayatı, kesilmiş ekmek dilimlerinin sırayla bir tatlı ile beraber tekrar, tekrar yendiği gibi yerdim diyorum ancak elden ne gelir ne yapabilirsin!.. Bu konuyla ilgili olarak annem şöyle bir şey söylerdi: 300 yıl yaşamış bir ihtiyara sormuşlar, sen bu hayattan ne anladın? İhtiyarda ;«Ön kapıdan girip arka kapıdan çıktım» o kadar, başka bir şey anladığım yok demiş.

Ancak ben çok şanslıyım, Allah beni güzel şeyler yapmak için yarattı. Ben kendim iyiyim demek istemiyorum. Sanatım güzellikler üzerine kurulmuş, işte o işleri yapma kısmetini Allah bana nasip etti diyorum.

  
Haupe Cebrail - Tsırım Ruslan ile birlikte

Hatırlıyor musun bu yazdığımı dizeleri sana okumuştum:

Berejey* çok hafif direnci olmayan bir ağaç.(patlangıç ağacı)

Anladın mı?

Maksıma kadehini kaldırıyorum dediği benim yazdığım duygu ve düşüncelerim. Onlar türkülerin makamı olsun, sözlerle ikisi birlikte söylensin duyulsun istiyorum. Kaynayan sütün güzel kokusunun etrafa yayıldığı gibi, Adıge dili ile makamları bir arada yayılarak birilerine ulaştırabilirsem ne mutlu bana, işte ben onun için yaşıyorum. O zaman ölsem de gam değil (sılenuş jızav sımıgujey).

Ben yalnız değildim – Kıp Muhamed, Beştokua Habas, Bğajnokua Zavurbeç ile birlikte yürüdük gençlik yıllarımızdan itibaren. Milletimizin çektiği acıları çok iyi biliyorduk, onarı birimiz şiirleriyle, birimiz besteleriyle, birimiz resimleriyle anlatmaya çalıştık. Milletimizi kucaklayıp, kaldırıp bir yerlere koymak için çalıştık. Bir şeyler yapacağımıza da inanıyorduk. Yapabildiysek ne mutlu bizlere. Yapamadığımız eksiklerimizi de arkamızdan gelen birileri var inşallah onlar tamamlarlar.

Eğitim yıllarımda çok değerli öğretmenlerim oldu, gerilere bakıp onları hatırladıkça şöyle diyorum: ne kadar çok şanslıydım! Beni ne kadar çok şeylere yönlendirdiler! Bizde aynı şekilde gelecek evlatlarımız için düşünmek durumundayız. Kusura bakmayın ama bu gün çocuklarımızı okuttukları Adıge dili ile ilgili ders araç ve gereçlerini yetersiz buluyorum. Benim arzu ettiğim şeylerle aralarında çok fark var. Dil eğitimi çok önemli, her dilini kendine has özellikleri vardır. Bu özellikleri o dili öğretirken çok iyi değerlendirmek lazım. Bana göre ders kitaplarımızın içeriklerine de eklemesi gereken şeyler var. Küçük çocuk dil öğreneceği kitabı açtığı zaman gözü gönlüde açılmalı, yüzüne bir gülümseme gelmeli diyorum. Daha iyilerini daha güzellerini yapmamız gerekiyor.

 Сэтэнейр мэгъагъэ.
Гугъэ пхэсхыжьар
Гъатхэм и к1экъуагъым
Къысхукъуихыжащ.

Seteneyr meğağa.
Guğa pxuesşıjar
Ğatxem yi kekuağım
Kısxukuexıj.

Seteney çiçek açıyor,
Sana ait kaybolan duygularımı
Baharın bir köşesinden
Bulup bana geri getiriyor.

Nesli güzel şeylere güldürmek gerekir. İmrendiğim takdir ettiğim Adıgebze olarak yazılmış Nalo Jansekhuların çok güzel dergileri,  Oaşhamaxua Dergisi, sizin Psıne Dergisi çocukların gelişmesine katkıda bulunacak, Nur ve diğerleri bunlardan güzel örnekler.  Radyo ve televizyonlarda Adıge diline ayrılan zamanları çok güzel değerlendirmemiz lazım. Oradaki programlarında yeniden ele alınması gerekir. Çünkü zaman, teknik, metotlar değişiyor yenileri ortaya çıkıyor. Kendi müziğimize, kendi kültürümüze(Melikıpkhu, Nart türküleri, Karden Ğuş Zıramık'un halk türküleri, atasözleri v.s) yönelik programlar daha çok yapılmalı, gelecek nesil onları dinleyerek büyümeli.

Gelecek nesillerin kültürel değerlerine bağlı olarak yetişmesi için programlar yapılmalıdır. Yahudiler gibi. Şu anda Kuşhalar o konuda çalışmalar yapmaktadırlar. Adıge derneklerimiz bunlar için var olmalıdır. Hazırlanacak programlar okulların verimli, düzgün çalışmasına, çocukların yetişmesine, onların yeniden doğmasına vesile olup, ilerde onlardan yetişecek evlatlarında kültürel değerlerini bilerek yetişmesini sağlamalıdır. Eğitim için okullarda bütün teknik şartlar sağlanmalı, konuşacağı, onunla düşünebileceği anadilini her çocuk çok güzel bir şekilde öğrenmelidir. Bilgi ve becerileri tam olarak yetişmiş o çocuklar bir araya geldiğinde: güneşte pırıl, pırıl parlayan boncukların bir araya gelip alımlı değerli takıların olduğu gibi, çocuklarda bir araya geldiğinde büyük değerler olacaktır. Ben bunu özlüyorum bu duygularla yaşıyorum. O programlarda müzikte olmalı, o konularda bende çalışmalıyım. Çocukların okudukları kitabı açtığında, içinde çocuk türküleri olmalı, o türkünün altında çok güzel resim olmalı. Bizim çocuk kitaplarında bu konularda yetersiz kalıyor. Milletin gelişmesine katkıda bulunan konulardan biride dildir. İlk önce kendi ana dilini bilerek yanında güzel bir şekilde Rusçayı da öğrenmeli. Bu iki dilin yanında İngilizce ve başka dillerde öğrenebilirse ne güzel.  Bu durum Ağnokua Laşe'nin armut ağacına beziyor. O armut ağacı Oaşhamaxuanın tepesinde çiçekler açmış, etrafında da binlerce arı işte çok dil bilen adamın hali.

—Bu konuştuklarım benim bitmeyen isteklerimden, özlemlerimden kaynaklanan şeyler herhalde. Ancak hayatta çok güzel şeylerde var. Çok yaşayan çok bilir derler. Sen hangi konuda şanslısın derlerse arkadaşlarım konusunda diyorum. Bazen iyi arkadaşlarla yaşamak benim alın yazımdı herhalde diye düşünüyorum. Hiçbir şeyim yoksa da arkadaşım Khurey Feliks, Bğajnokua Zavur, Akçan Ruslan var. Diğer taraftan genç ama bana evladım gibi davranan Seralp Albert var. Ya Temırkan Boris ile aramızdaki dostluğa ne demeli. Çok değerli Kıp Muhamedle birlikte olmanın kıymeti ölçülebilir mi? Ancak ondan ayrı kaldım… Her birini ayrı, ayrı değerlendirdiğinde birer ömür oluyor. İyi her zaman iyidir ancak arkadaşın (nıbjağu) yeri bambaşkadır. Nıbjağu: aynı yaştaki kişilerin arkadaşlığı anlamına geliyor. Adıgeler onun için Nıbjağura ğucere(arkadaş ile ayna) demişler. Kıp ile ikimiz aynı kamçıyı birlikte tuttuk. Arkadaşın zor durumda kaldığında sen onun yanında olmazsan, sen zor durumda kaldığında o senin yanında olmazsa arkadaşlık nerde kaldı. Her seninle gülümseyen, senin sırtını sıvazlayan dostun değildir. 26 Ocak 1997 yılında annem rahmetlik olduğunda sabah olmamıştı arkadaşlarım yanımda tek sır halinde dizildiğinde. Yapamadığın hiçbir şey için üzülme, biz varız diyorlardı. Hatırladığımda şimdi bile duygulanıyorum arkadaşlığın iyi taraflarından biri bu.

Müzisyen Temırkan Yure ile Haupe Cebrail

Ben milletim için çalışıyorum neden beni anlamıyorlar diye düşünmenin bir anlamı yok, düşünmüyorum da. Milleti 100 kabul et onlardan bir tanesi seni anlarsa o büyük bir başarıdır(ar nasıpışxuaş). Meşhur şair Puşkinde anlaşılmadı yaşadığı zamanda. Bahın müziklerini ancak 100 yıl sonra anlayabildiler ne güzelmiş diyerek dinlemeye başladılar. Ben ne Bahım nede Puşkinim. Bunlar milletime lazım diye inandıklarını yapacaksın. Bu gün anlaşılmazsa yarın anlaşılır ve işe yarar. Beni en çok türkülerimden tanırlar ama artık ben türkü yazmayacağım. Yazarım ama yazmak istemiyorum. Benim türkü yazmaya ayıracak zamanım yok artık. Çalışıp kafa yorarken insan anlamlı bir şeyler keşfediyor, oralara doğru yöneliyor. Şimdi ben o düşüncelerin peşindeyim. Günümüzde türkü yazmayanla, türkü söylemeyen kalmadı. Bir taş atsan ya kompozitör ya da türkü yazanlara değiyor. Yumurta yumurtlayan tavuk misali (onu da doğurmadan) gıdaklayıp caddede dolaşanlar çoğaldı.

—Atalarımız yıllarca Adıge xabzelerini başkalarına örnek olarak din gibi yaşadılar. Böyle söylediğimde bazıları biraz kızıyorlar. O xabzeler atalarımızın yaşayarak kendilerinin yarattığı bir yaşam tarzıdır.

Başkalarınınkini alıyoruz, onun yerine geçen kendi geleneğimizi xabzelerimizi kaybediyoruz. Makamlarımızı veriyoruz, kafelerimizi veriyoruz, elbiselerimizi veriyoruz acaba Adıgeyi çıplak olarak orta yerde bırakmıyor muyuz? Bizim Nart Pşınaleleri-türkülerini ele alırsak onula ilgili birçok şeyler yazıldı. Bu değerler Balkarların olsa dünyadaki diğer Türklerde de olması gerekmez mi? Aynı durumda Osetlerin olsa onların ataları olan İran da bulunması gerekmez mi? Tarihi değerleri Nalo Zavur'un dediği gibi helva paylaşır gibi paylaşmak istiyorlar. Bizim niye araştırmacı yazarlarımız var onları niye yetiştirdik bütün bu değerlerimize hep birlikte daha güçlü olarak sahip çıkmalıyız. Yalan yanlış yazılan yazılara karşı doğruları ortaya koyarak dimdik duramayan yazar, kendine nasıl ben yazarım diyebiliyor. Dünyada en çok olumsuzluklara, kötülüklere maruz kalan milletleri sıralayacak olursak Adıgeler ikinci sırayı alır. Bütün bu olumsuzluklar bizim bazı değerlerimizi kaybetti. Bunları iyi bilmek lazım Adıgeler olarak birlikte el ele olmalıyız. Birbirimiz anlamalıyız, birbirimizden kaçmamalıyız. Birisinin elinden düşeni diğeri almıyor, iyi anlaşamıyoruz bizim hastalığımız bu. Kötü taraflarımızı, iyi taraflarımızı görebilmeliyiz.

Sözlerimden hoşlanmayanlar olabilir ben küsmem, sözlerimin dokunduğu kimseler olursa onlarda küsmesinler oturup düşünsünler.

Зыгуэрк1э сипсалъэр гунэс яхуэмухъумэ зызгъэгусэнкъым, сэ зыз1эри ягу зыгуэрм епхъуэмэ зыремгъэгусэ ирет1ыси ирегупсысэ.

PSINE-ПСЫНЭ

www.kafkasfederasyonu.org