|
Psıne
Dergisi - Nalçik
Meremkul Larise
Çeviri: Atalık Rafet
kafkasfederasyonu.org
Dumanla, ağır işçiliğin
yorduğu oğlu eve gelince, «matbaada çalışırken – sayfalara
resimler yaparak, aydınlık bir odada oturuyordun» – diyerek
annesi arasıra dertleniyordu. Oğlu şimdiki yaptığı işlerle
uğraşmayı, daha Sohum Üniversitesi’nin grafik bölümünde
okumaya başladığı ilk yıllarda kafasına koymuştu.
Üniversite yıllarından önce,
zaten Dzidzariye Taymurazın düşünceleri gün ışığına çıkmaya
başlamıştı bile. Yaşlı birinden dinlediğine göre, Dzidzariye
soyu yedi göbek geçmişten beri demircilikle uğraşıyorlarmış.
İşte bu sözlerden sonra Taymuraz amacını gerçekleştirmek
için daha çok çalıştı. Duygu ve düşüncelerini hayata
geçirmek için daha gayretli bir şekilde çalışmaya karar
verdi. Taymurazın gayretiyle Dzidzariyelerin demirci
dükkânındaki sönüp küllenmiş ocak yeniden alevlenmişti.
Ocağı yeniden ateşlenen dükkânda kullanılmasını bekleyen
duvarda asılı olan alet edevat beklemekten eskimişlerdi.
Taymuraz Apsnıda her sülalenin
kendine ait bir demirci dükkânı vardır diyor. Çalışsada
çlışmasada bu demirci dükkânı kullanılabilecek vaziyette
yerinde durur. O sülalenin insanları senede bir gün bir
araya gelip ocağı yakarlar, bir arada tanrıya dua eder
yalvarırlar. Bu yakılan ateşe Kertofvezdığa(к1эртофуэздыгъэ)
denir. Yeni yıla girerken tanrıya dualar edip şükranlarını
bildiriyorlar!
Abazaların çok tanrılı
dinlerden kalma bazı gelenekleri var dediğimde Taymuraz beni
konuşturmadı tanrı tektir ona inanıyoruz dedi. Bu konu ile
ilgili olarak da başka xabzeler kullanmıyoruz.
«Antsea vılıpxa hat(анцеа
улыпха хьат)» bu sözleri söyleyerek büyük Tanrıya yüzlerini
dönüyorlar. Kaberdey dilinde de bu sözlerin anlamını ifade
eden söylemler vardır. «Tham yi nef kıtşixua» tanrı bizlere
iyi gözle baksın-iyiliklerini üzerimizden eksik etmesin.
Taymuraz işe arkeolojik
kazılardan çıkan eşyalardan başladı. Esas amacı yeraltından
çıkartılmış her türlü eşyanın aynısını yapmaktı.
Savaştan sonra yerin altından
çok değerli şeylerde çıkarttılar. Tsabalba köyünde yapılan
kazıda mutfak eşyaları, kama, kılıç, silah, güğümler gibi
çeşitli ev ve mutfak eşyaları çıkartıldı. Bir yerdeki kazıda
atı ile gömülen bir savaşçının cesedi bulundu. Kazılarda
bulunan bir demir parçasının üstünde şöyle bir ifade vardı,
«bir gün doğarsın bir gün de ölürsün». Peki, bunun anlamı
nedir? Tabiî ki bu söz insanlara bir mesaj vermektedir.
Mutlaka değişik şekillerde açıklanabilir. Bize göre de
zamanın durmak bilmediği şu koca dünyada yaşarken olaylara
kendini kaptırıp gerçeklerden uzaklaşma, dürüst ol, yiğit ol
demiyor mu?
 Taymuraz
yaptığı işler üzerine çeşitli şekil ve desenleri yaparken,
onlara uygun olan çelikleri kullandığını belirtmektedir. Her
çeliğin özerine her istediğin şekilleri yapamazsın diyor.
«Aynar - Айнар», Abazalarda
demircilerin tanrısı olarak bilinir. Nartlardaki Lepş’ın
karşılığı olabilir. Destanlardaki demirci kendi başına
demirci dükkânında olsa da, şimdiki gençler tüm demircilerin
bir arada olmalarını arzu etmektedirler. Bir arada oldukları
zaman yaptıkları işleri karşılıklı inceleme, bir birlerinden
istifade etme durumu olacaktır. Dolayısıyla birlikte
çalışanlara da rastlamak mümkün. KBC’den Abhazya’ya gelip
demircilikle ilgilenenlerden, Abhazya’da kalanları da görmek
mümkündür. Bu sanat, içine girince insanı ayrılamayacak
şekilde kendine çekiyor herhalde, ateşin renkli alevine
baktığında insanı kendine çektiği gibi.
 Taymuraz,
eskiden demirciler kraldan sonra gelirdi diyor, birazda
bıyığının altından gülerek. Taymuraz için demirci demişsekte
yaptığı işleri yalnız demircilikle sınırlı değildir.
Taymuraz ağaç ve kemikleri kullanarak çok güzel süsler ve
kullanılabilecek eşyalarda yapmaktadır. Bu işlerin yanında
ayrıca kuyumculukla da uğraşmaktadır.
Gözünü açıp baktığında,
insanın imrendiği, Taymurazın elleriyle yaptıkları birçok
eşyayı görebiliyorsun. Abhazya şehirleri ile köylerinde,
evlerin giriş merdivenleri ve avlu kapılarının
süslemelerinde demircilik sanatının narin, alımlı güzel
motiflerin bulunmadığı yer çok azdır. Yapılan süslemelerde
kullanılan motiflerden, benzer iki örneği yan yana görmekte
mümkün değildir. Taymuraz bana o yapılan motiflerden çektiği
resimlerin, çok farklı örneklerini gösterdi. Evlerde
gördüğümüz, demirlerden yapılmış süslemeler o evlerin
yaşlarını, yapıldığı zamanları hakkın dada bilgi
vermektedir. Yaşı yüzyılları bulan bu güzel süsleme
sanatını, üzerinde bulunduran evleri nasıl kaybedersin,
onları nasıl korumazsın. Bellimi olur bir gün biri çıkıp ev
sahiplerinin canlarının da içinde olduğu bu tarihi evleri
yıkıp yerine daha güzel olan apartman daireleri yapacağım
demesin. Apsnı
«canlar
ülkesi»,
ülkenin her bir köşesinde, her bir parçasında her evin her
demir parçasında senin canın var.
Her yeni yılda bir araya gelip
demirciler ateşliyorlar demirci ocaklarını, o solgun ışığın
etrafında bütün sülaleler bir araya geliyor ve dua ediyorlar
Tanrılarına: «Antsea vılıpxa hat – Анцэа улыпха хьат»,
«tanrı güzelliklerini üzerimizden eksik etmesin – tanrı
bizlere iyi gözle baksın»
|