|
Hazırlayan:
İlhan Aydemir
|
ЕПЛlАНЭ ГУКЪИНЭ |
DÖRDÜNCÜ DERS |
Adigebze de dilin ses dili
olması nedeniyle sesler aynı zamanda birer sözcüktürler.
Birkaç sesten oluşan sözcükler aslında ifade ettiği şeyi
anlatan dizili sözcüklerdir.
Bu nedenle her sesin anlatmak
istediğine seslerin anlamlarından gidilebilir. Seslerin
hangi kurallara göre işlediği de sesler anlaşıldıkça kendini
ortaya koyar. Cümleler genel olarak karmaşık gibi görünse
de onun nedeni dil değildir.
Bizim kök kelime dil öğrenimine şartlanmışlığımız ile
ilgilidir.Basit bir örnek olması bakımından mesela at
sözcüğünü ele alalım. At ama nereye atalım. Altına üstüne
yanına yere bir çoğulun içine veya bir çevirmenin içine gibi
detaylar ses yani sözcük olarak birleşir ve yeni sözcük
oluşur. Kısaca açıklama yapılmış olur.
Buradan da anlaşılacağı üzere telaffuz önem arzeder.
Telaffuzu ses çıkışları çok iyi çalışılmadan ifade etmek
mümkün görünmez. En ufak ses farklılıkları sözcüğün
anlamını değiştirir.
|
Дж дж |
Türkçe c
sesi ile aynı sesi verir, cı diye okunur. |
|
джы |
|
джэ |
|
джа |
|
джанэ |
|
джабэ |
|
джыдэ |
|
джэд |
|
шэмэдж |
|
шэдж |
|
бзаджэ |
|
бзаджэнаджэ |
| джы |
oku |
| джыдэ |
nacak |
| джанэ |
gömlek |
| еджэн |
birini çağırmak |
| еджэн |
okumak |
| джабэ |
yamaç |
| джэд |
tavuk |
| шэдж |
derin olmayan |
| бзаджэ |
yaman ( dili kırıcı
olan) |
|
Дз дз |
dz
seslerinin bileşeni şeklinde bir sestir, dzı
şeklinde okunur,
ses öğreticiden alınmalıdır. |
|
дзы |
|
дзэ |
|
дза |
|
дзу |
|
бадзэ |
|
дэдзэ |
|
тедзэ |
|
идзэ |
|
хэдз |
|
нэдз |
|
быдз |
|
зыщыдзэ
|
|
дэдзей |
|
пыдзэ |
| дзэ
|
ordu |
| дзэ |
diş |
| дзы |
at (emir) |
| бадзэ |
sinek |
|
зэрыдзэн |
düğümlemek |
| дзажэ |
kaburga |
| псыдзэ |
sel |
| дзахъэ |
seyrek dişli |
| сэ |
bıçak |
| дзасэ |
şiş |
|
Г г |
Türkçe g
sesi ile aynıdır, gı diye okunur , bu dilde bu sesin
geçtiği
sözcükler yoktur. Diğer dillerden giren sözcükleri
yazmak için kullanılır. |
|
Гу гу |
gu tek
ses birbirine ulanmış şekildedir, guı diye okunur. |
|
гу |
|
гуэ |
|
гуа |
|
гуапэ |
|
гуанэ |
|
пагуэ |
|
дагуэ |
|
нагуэ |
|
джэгу |
|
гуэгуш |
|
гукъинэ |
|
гумахэ |
|
гуэдз |
|
|
| гу |
kalp |
| гуэ |
keskin olmayan,
sivri olmayan |
| гуапэ |
mutluluk |
| гуауэ |
mutsuzluk |
| пагуэ |
ucu küt olan |
| нагуэ |
gözleri iyi görmeyen |
| джэгу |
oyun, düğün |
|
гукъинэ |
ders , alınması
gereken ibret, hatırlanması gerekli şey |
| гумахэ |
yufka yürekli |
| гуэдз |
buğday |
|
l |
Kendisi
herhangi bir sesi göstermez. Önüne geldiği sesli
harfleri
kesik ve kısa okutur. Sonuna geldiği sessiz harfleri
de ezik okutur. |
|
lу |
|
lэ |
|
lа |
|
lы |
|
lуэрыlуатэ |
|
lуданэ |
|
lупэ |
|
lунэ |
|
жыlэ |
|
жаlэ |
|
жеlэ |
|
пыlэ |
|
lэнэ |
|
lэдэ |
|
гушыlэ |
|
lудэ |
| lу |
ağız |
| lданэ |
iplik |
| lущабэ |
hoş, yumuşak sesli |
| lупэ |
dudak |
|
lуэрыlуатэ |
söylene gelen
hikayeler . Sözlü edebiyat |
| гушыlэ |
şaka |
| lэнэ |
masa |
| lэдэ |
kerpeten |
| пыlэ |
şapka |
| жыlэ |
söyle |
| жеlэ |
söylüyor |
| жаlэ |
söylüyorlar |
| жиlащ |
söyledi |
| жаlащ |
söylediler |
| Мыр
джыдэщ |
Bu nacaktır. |
| Ар
жанщ |
O keskindir. |
|
Джыдэр жан хьэмэ дзагуэ? |
Nacak keskin mi
yoksa kör mü? |
|
Дзагуэщ |
Kör. (keskin değil) |
| Динэ
и набдзэхэр сыту дах |
Dinenin kaşları ne
güzel. |
| Динэ
идзэхэри дахэщ. |
Dine'nin dişleri de
güzeldir. |
| Хэт и
набдзэхэр дахэ? |
Kimin kaşları güzel? |
| Динэ
и набдзэхэр дахэщ |
Dine nin kaşları
güzeldir. |
| Мыр
сыт? |
Bu nedir? |
| Ар
джэдщ |
O tavuktur. |
| Мыр
хэт и джэд? |
Bu kimin tavuğu? |
| Ар
нанэ и джэдщ |
O ninenin tavuğudur. |
| Динэ
джэдхэр джэдэщым шэ |
Dine tavukları
kümese götür. |
| Мыр
lэнэщ. |
Bu masadır. |
| lэнэр
дахэщ |
Masa güzeldir. |
| Уэ
анэшхуэ уиlэ? |
Senin büyük annen
var mı? |
|
Анэшхуэи адэшхуэи си!эщ. |
Büyükannem de
büyükbabam da var. |
| Динэ
уи анэшхуэр дэнэ щыlэ? |
Dinenin büyükannesi
nerede? |
| Хадэм
итщ |
Bahçede. |
| Динэ,
уи адэр дэнэ щыlэ? |
Dinenin babası
nerede? |
|
Бжэlупэм lутщ |
Kapının önünde. |
| Мыр
мыlэрысэщ. |
Bu elmadır. |
|
Мыlэрысэр сыту дахэ. |
Elma ne güzel. |
|
Мыlэрысэр сыту ин |
Elma ne büyük. |
| Сыту
инушхуэ. |
Ne kadar kocaman. |
| Мы
мыlэрысэхэр хэт и мыlэрысэ? |
Bu elmalar kimin
elması? |
| Ахэр
Нэжан и мыlэрысэхэщ |
Onlar Nejan'ın
elmalarıdır. |
Ben İstanbulda
okuyorum.
Сэ Истанбул сыщоджэ.
Уэ Истанбул ущоджэ.
Ар Истанбул щоджэ
Дэ Истанбул дыщоджэ.
Фэ Истанбул фыщоджэ
Ахэр Истаебул щоджэхэ. |
Ben İstanbulda
okudum
Сэ Истанбул сыщеджащ
Уэ Истанбул ущеджащ.
Ар Истанбул щеджащ
Дэ Истанбул дыщеджащ
Фэ Истанбул фыщеджащ
Ахэр Истанбул щеджахэщ. |
Ben İstanbulda
okuyacağım.
Сэ Истанбул сыщеджэнущ.
Уэ Истанбул ущеджэнущ.
Ар Исьанбул щеджэнущ.
Дэ Истанбул дыщеджэнущ.
Фэ Истанбул фыщеджэнущ.
Ахэр Истанбул щеджэнухэщ. |
Ben İstanbulda
okurum.
Сэ Истанбул сыщеджэнщ.
Уэ Истанбул ущеджэнщ.
Ар Истанбул щеджэнщ.
Дэ Исьанбул дыщеджэнщ.
Фэ Истанбул фыщеджэнщ.
Ахэр Истанбул щеджэнхэщ. |
| Мазэ
дэнэ щеджэрэ? |
Maze nerede okuyor? |
| Ар
Истанбул щоджэ |
O İstanbulda okuyor |
| Уэ
дэнэ ущеджэрэ? |
Sen nerede
okuyorsun? |
| Сэ
Анкара сыщоджэ. |
Ben Ankara'da
okuyorum. |
Burada açıkça görüldüğü gibi isimlerin de olmak de okumak
gibi durumları fiil başına gelen щ ön eki ile veriliyor.
|
Мыlэрысэр дэнэ щыпшха? |
Elmayı nerede
yedin? |
| Хадэм
щысшхащ |
Bahçede yedim. |
| Мы
усэ дахэр дэнэ щыптха? |
Bu güzel şiiri
nerede yazdın? |
| Унэм
щыстхащ. |
Evde yazdım. |
| Шей
дефэн? |
Çay içermiyiz? |
|
Дефэнщ |
İçeriz. |
| Дэнэ
дыщефэн? |
Nerede içeriz? |
| Унэм
дыщефэнщ. |
Evde içeriz. |
| Хадэм
дыщефэнщ. |
Bahçede içeriz. |
| Шей
фефэн? |
Çay içermisiniz? |
|
Дефэнщ. |
İçeriz. |
| Дэнэ
фыщефэн? |
Nerede içersiniz? |
| Унэм
дыщефэнщ. |
Evde içeriz. |
| Дэнэ
ущытхэрэ? |
Nerede yazıyorsun? |
| lэнэм
сыщотхэ |
Masada yazıyorum. |
|
Фышхэн? |
Yemek yermisiniz? |
|
Дышхэнщ |
Yeriz. |
| Дэнэ
фыщышхэн? |
Nerede yersiniz? |
| lэнэм
дыщышхэнщ. |
Sofrada (masada )
yeriz. |
| Сэ си
мыlэрысэр lэнэм щысшхынущ |
Ben elmamı masada
yiyeceğim. |
| Уэ щэ? |
Ya sen? |
| Сэри
lэнэм щысшхынущ. |
Ben de masada
yiyeceğim. |
| Сэ
хадэм щысшхынущ. |
Ben bahçede
yiyeceğim. |
|
Мыlэрысэ пшха? |
Elma yedin mi? |
|
Мыlэрысэр пшха? |
Elmayı yedin mi? |
| Уи
мыlэрысэр пшха? |
Elmanı yedin mi? |
| Уи
мыlэрысэхэр пшха? |
Elmalarını yedin mi? |
|
Мыlэрысэ дахэ пшха? |
Güzel elma yedin mi? |
|
Мыlэрысэ дахэр пшха? |
Güzel elmayı yedin
mi? |
| Уи
мыlэрысэ дахэр пшха? |
Güzel elmanı yedin
mi? |
| Уи
мыlэрысэ дахэхэр пшха? |
Güzel elmalarını
yedin mi? |
| Сшхащ. |
Yedim. |
|
Мыlэрысэ шхы. |
Elma ye. |
| Шей
ефэ. |
Çay iç. |
| Шэ
ефэ |
Süt iç. |
| Псы
ефэ. |
Su iç. |
|
Мыlэрысэр умышх |
Elma yeme |
| Мы
мыlэрысэр умышх |
Bu elmayı yeme |
| Шей
уемыфэ |
Çay içme. |
| Шейр
уемыфэж |
Çayı içip bitirme. |
|
Мыlэрысэр умышхыж. |
Elmayı yiyip
bitirme. |
|
Мыlэрысэр Данэ ишхыжащ. |
Elmayı Dane yiyip
bitirdi. |
|
Псынэм псы дыщефэн? |
Gözeden su içelim
mi? |
|
Дыщефэнщ |
İçelim.( orada ) |
| Хадэм
мыlэрысэ щытшхын? |
Bahçede elma yiyelim
mi? |
|
Щытшхынщ. |
Yiyelim. |
| Щыфшх |
Yiyin.( Orada) |
| Шей
фефэ |
Çay için. |
| Шэ
фефэ. |
Süt için. |
| Псы
фефэ |
Su için. |
|
Мыlэрысэ фшхы. |
Elma yiyin. |
|
Мыlэрысэ зырыз фшхыж. |
Birer elma daha
yiyin. |
| Шей
зырыз фефэж. |
Birer çay daha için |
|
п |
harfi
önü ucu ifade eder дз-- harfi de atmayı takmayı
anlatır |
|
пыдзэ |
ucuna
tak пыдз -- ucunda takılı olan şeyi ucundan at |
|
Мыlэрысэр Данэ хуэдз |
Elmayı Daneye at. |
|
Мыlэрысэр хадэм идзэ. |
Elmayı bahçeye
at.(içine) |
|
Мыlэрысэр хадэм идз |
Elmayı bahçeden
at.(içinden) |
| Нанэ
шей хуэхь |
Nineye çay götür |
| Дадэ
мыlэрысэ хуэхь |
Dedeye elma götür. |
| Уи
анэм псы хуэхь. |
Annene su götür. |
| Данэй
шэ хуэхь |
Daneye de süt götür. |
| Сэр
lэнэм тедзэ. |
Bıçağı masaya
at.(üzerine) |
| Сэр
lэнэм тедз. |
Bıçağı masadan
at.(üzerinden) |
Telaffuzları iyi öğrenilmesi gereken anlamları ileride
kendiliğinden anlaşılacak sözcükler
|
тедз |
|
тедзэ |
|
идз |
|
идзэ
|
|
дэдз |
|
дэдзэ |
|
хэдз |
|
хэдзэ |
|
щыдз
|
|
щыдзэ |
|
lудз |
|
lудзэ
|
|
тедза |
|
идза |
|
ядза |
|
падза |
|
хуадза |
|
щадза |
|
дадза |
|
иридза |
|
иредзэ |
|
тридза |
|
тредзэ |
|
гуапэ |
|
гуанэ |
|
гуащэ |
|
пагуэ |
|
нагуэ |
|
дагуэ |
|
фагуэ |
|
дзагуэ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
